İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderSıvı Karbondioksit, Liquid Carbon Dioxide, Carbonic Anhydride, E290, 124-38-9
Sıvı Karbondioksit (Sıvı CO₂ – E290)
CAS Numarası: 124-38-9
Kimyasal Formül: CO₂
Moleküler Ağırlık: 44.01 g/mol
EC Numarası: 204-696-9
E Numarası: E290
UN Numarası: 2187
Eş Anlamlılar: Karbondioksit, Karbonik Anhidrit, E290, UN 2187, MDL MFCD00011491
1. KİMYASAL KİMLİK
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Ürün Adı | Sıvı Karbondioksit (Yüksek Saflık Grade) |
| IUPAC Adı | Karbondioksit |
| CAS Numarası | 124-38-9 |
| Kimyasal Formül | CO₂ |
| Moleküler Ağırlık | 44.01 g/mol |
| EC Numarası | 204-696-9 |
| E Numarası | E290 |
| UN Numarası | 2187 |
| Kimyasal Sınıf | İnorganik gaz, Asit anhidrit |
| Eş Anlamlılar | Karbondioksit, Karbonik Anhidrit, E290, UN 2187, MDL MFCD00011491 |
2. FİZİKSEL ÖZELLİKLER (Sıvı Hal)
| Parametre | Değer |
|---|---|
| 20°C'de Fiziksel Hal (1 atm) | Gaz (Sıvı sadece basınç altında veya düşük sıcaklıkta) |
| Renk | Renksiz |
| Koku | Kokusuz |
| Tat | Hafif asidik (suda çözündüğünde) |
| Moleküler Ağırlık | 44.01 g/mol |
| Kaynama Noktası (1 atm) | -78.5 °C (katıdan doğrudan süblimleşir) |
| Kritik Sıcaklık | 31.0 °C (87.8 °F) |
| Kritik Basınç | 7.39 MPa (73.8 bar) |
| Yoğunluk (sıvı, 0°C, 34.4 bar) | 0.914 g/cm³ |
| Yoğunluk (sıvı, 20°C, 57 bar) | 0.770 g/cm³ |
| Buhar Basıncı (20°C) | 57.3 bar (5.73 MPa) |
| Üçlü Nokta | -56.6 °C, 5.18 bar |
| Viskozite (sıvı, 0°C) | 0.12 cP |
3. TERMODİNAMİK ÖZELLİKLER
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Buharlaşma Isısı (-78.5°C'de) | 571 kJ/kg |
| Oluşum Isısı (gaz, 25°C) | -393.5 kJ/mol |
| Özgül Isı Kapasitesi (gaz, 25°C) | 0.84 kJ/kg·K |
| Özgül Isı Oranı (Cp/Cv) | 1.30 (25°C'de) |
| Termal İletkenlik (gaz, 0°C) | 0.0146 W/m·K |
| Kritik Yoğunluk | 0.464 g/cm³ |
4. ÇÖZÜNÜRLÜK ÖZELLİKLERİ
| Çözücü | Çözünürlük |
|---|---|
| Su (20°C, 1 atm) | 1.69 g/L (0.169 g/100 mL) |
| Su (20°C, 1 bar) | Az çözünür (karbonik asit oluşturur) |
| Etanol | Çözünür |
| Aseton | Çözünür |
| Çoğu Organik Çözücü | Çözünür |
Not: CO₂'nin suda çözünürlüğü basınçla artar (Henry Yasası) ve sıcaklıkla azalır.
5. KİMYASAL ÖZELLİKLER VE REAKTİVİTE
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Suda Asitlik | Karbonik asit (H₂CO₃) oluşturur – zayıf asidik (doygun çözeltide pH ~4-5) |
| Su ile Reaksiyon | CO₂ + H₂O ⇌ H₂CO₃ ⇌ H⁺ + HCO₃⁻ ⇌ 2H⁺ + CO₃²⁻ |
| Alkalilerle Reaksiyon | Karbonat ve bikarbonat oluşturur |
| Metallerle Reaksiyon | Nem varlığında bazı metaller için aşındırıcıdır |
| Oksitleyicilerle Reaktivite | İnerttir (oksitleyicilerle reaksiyona girmez) |
| İndirgeyici Ajanlarla Reaktivite | Yüksek sıcaklıklarda CO'ya (karbon monoksit) indirgenebilir |
| Kimyasal Kararlılık | Normal koşullarda kararlıdır |
| Uyumsuz Maddeler | Güçlü indirgeyiciler, alkali metaller (Na, K), nem (korozyona neden olabilir) |
6. ÜRÜN SPEKTRUMLARI (ISBT Standartları – İçecek Grade)
| Parametre | Maksimum Değer | Birim | Test Yöntemi |
|---|---|---|---|
| Saflık | Min. %99.9 | % v/v | ISBT 2.0 |
| Nem (H₂O) | — | ppm | ISBT 3.0 |
| Oksijen (O₂) | 20 | ppm | ISBT 4.0 |
| Karbon Monoksit (CO) | 30 | ppm | ISBT 5.0 |
| Amonyak (NH₃) | 20 | ppm | ISBT 6.0 |
| Azot Oksitler (NOx) | 10 | ppm | ISBT 7.0 |
| • NO | 5 | ppm | ISBT 7.2 |
| • NO₂ | 2.5 | ppm | ISBT 7.1 |
| Uçucu Olmayan Kalıntı (NVR) | 2.5 | ppm | ISBT 8.0 |
| Organik Uçucu Olmayan Kalıntı (NVOR) | 10 | ppm | ISBT 8.0 |
| Metanol (CH₃OH) | 5 | ppm | ISBT 9.0 |
| Toplam Hidrokarbonlar (CH₄ olarak) | 10 | ppm | ISBT 10.0 |
| Metan Dışı Hidrokarbonlar (TNMHC) | 50 | ppm | ISBT 10.1 |
| Asetaldehit (AA) | 2.5 | ppm | ISBT 11.0 |
| Benzen (C₆H₆) | 0.2 | ppb | ISBT 12.0 |
| Toplam Sülfür (SO₂ hariç) | 20 | ppm | ISBT 13.0 |
| Sülfür Dioksit (SO₂) | 0.1 | ppm | ISBT 14.0 |
7. FİZİKSEL GÖRÜNÜM VE TAT
| Parametre | Gereklilik |
|---|---|
| Katı CO₂ (Kuru Buz) | Yabancı koku yok |
| Suda Görünüm | Renk veya bulanıklık yok |
| Tat ve Koku | Yabancı tat veya koku yok |
8. ÜRETİM KAYNAĞI
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Hammadde Kaynağı | Mısır fermantasyonu (tarımsal kökenli) |
| Proses | Mısır fermantasyonu → CO₂ yakalama → Saflaştırma → Sıvılaştırma |
| Sürdürülebilirlik | Yenilenebilir kaynak (biyojenik CO₂) |
| GDO Durumu | GDO içermez |
| Alerjen Durumu | Alerjen içermez |
9. KARBONDİOKSİT FORMLARI
| Form | Koşullar | Sıcaklık | Uygulamalar |
|---|---|---|---|
| Gaz (CO₂) | Atmosfer basıncı | -78.5°C üzeri | Karbonatlama, örtü gazı |
| Sıvı (LCO₂) | 5-60 bar basınç | -56.6°C ila 31°C | Taşıma, depolama, karbonatlama |
| Katı (Kuru Buz) | Atmosfer basıncı | -78.5°C | Soğutma, kuru buz püskürtme |
10. KULLANIM ALANLARI – GIDA VE İÇECEK SEKTÖRÜ
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Kullanım Seviyesi |
|---|---|---|
| Gazlı İçecekler (Meyve Suyu, Bira, Soda) | Köpürme, asitlik, koruyucu etki | 1.5-4.5 g/L (%0.15-0.45 a/h) |
| Kuru Buz Üretimi | Dondurulmuş gıdaların soğutulması, taşınması, dondurulması | Gerektiği kadar |
| Modifiye Atmosferde Ambalajlama (MAP) | Taze ve işlenmiş gıdaların raf ömrünü uzatır | Gaz karışımında %20-60 |
| pH Ayarlaması | Gıda işlemede pH düşürme | Gerektiği kadar |
| Dondurarak Kurutma | Soğutma ajanı | Gerektiği kadar |
11. KULLANIM ALANLARI – MEDİKAL VE SAĞLIK
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Kriyoterapi (Sıvı CO₂) | Cilt lezyonlarının (siğil, ben, cilt etiketi) giderilmesi |
| Cerrahi Soğutma | Cerrahi aletlerin ve lazerlerin soğutulması |
| Medikal Gaz (Gaz Formu) | Solunum uyarımı (KOAH için oksijen ile karıştırılır) |
| MR Görüntüleme | CO₂ kontrast ajan (enjekte edilebilir form) |
| Diş Uygulamaları | Doku çıkarma için kuru buz |
12. KULLANIM ALANLARI – ENDÜSTRİYEL
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Kaynak (Koruyucu Gaz) | Kaynak alanını oksidasyondan korur (MAG kaynağı) |
| Kimyasal Sentez | Üre, metanol, karbonatlar, salisilik asit için hammadde |
| Süperkritik CO₂ Ekstraksiyonu | Kafein giderme, şerbetçi otu ekstraksiyonu için çözücü |
| Yangın Söndürme Sistemleri | İnert gaz temiz ajan yangın söndürme |
| Metal Temizleme | Yüzey temizliği için kuru buz püskürtme |
| Petrol ve Gaz Endüstrisi | Gelişmiş petrol geri kazanımı (EOR) |
13. KULLANIM ALANLARI – ÇEVRESEL
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Atık Su Arıtma | Alkali atık suların pH nötralizasyonu |
| Baca Gazı Arıtma | Soğutma ve koşullandırma |
| Sera Yetiştiriciliği | Bitki büyümesi için CO₂ zenginleştirmesi (fotosentez) |
| Karbon Yakalama ve Depolama (CCS) | Yakalanan CO₂'nin kalıcı depolanması |
14. DÜZENLEYİCİ UYGUNLUK
| Düzenleme | Durum |
|---|---|
| Türk Gıda Kodeksi | E290 olarak onaylı |
| AB Gıda Katkı Maddesi Yönetmeliği | E290 olarak onaylı |
| ISBT Standardı | İçecek grade kalite |
| AB 1169/2011 | Alerjen bildirimi uyumlu |
| AB 1829/2003 | GDO içermez (GDO'suz kaynaktan) |
| AB 1830/2003 | GDO izlenebilirliği uyumlu |
| ADI (Kabul Edilebilir Günlük Alım) | Belirtilmemiştir (kullanıldığı şekilde güvenlidir) |
| GRAS Durumu (FDA) | Gıda uygulamaları için Genel Olarak Güvenli Kabul Edilir |
15. GÜVENLİK VE TOKSİKOLOJİK PROFİL
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Akut inhalasyon toksisitesi (sıçan, LC₅₀, 4 saat) | 200.000 ppm (%20 v/v) – Düşük toksisite |
| Cilt tahrişi | Tahriş edici değildir (gaz/sıvı soğuk yanıklarına neden olabilir – kriyojenik) |
| Göz tahrişi | Tahriş edici değildir (sıvı kriyojenik yanıklara neden olabilir) |
| Cilt hassasiyeti | Hassaslaştırıcı değildir |
| Kanserojenite | Kanserojen olarak sınıflandırılmamıştır |
| Mutajenite | Negatif |
GHS Sınıflandırması (Basınç altında gaz):
| Tehlike Sınıfı | Açıklama |
|---|---|
| H280 | Basınç altında gaz içerir; ısıtılırsa patlayabilir |
| Boğucu | Kapalı alanlarda oksijeni yerinden edebilir ve hızlı boğulmaya neden olabilir |
| Kriyojenik tehlike (sıvı) | Kriyojenik yanıklara neden olabilir (soğuk temas) |
16. SAĞLIK ETKİLERİ
| Maruziyet Yolu | Etki |
|---|---|
| Soluma (Düşük konsantrasyon) | Solunum hızında artış, hafif baş ağrısı (%1-3 CO₂'de semptomlar) |
| Soluma (Yüksek konsantrasyon) | Baş dönmesi, kafa karışıklığı, kalp atış hızında artış, bilinç kaybı, boğulma (>%5-10 CO₂) |
| Cilt Teması (Sıvı) | Kriyojenik yanıklar (donma) – termal yanıklara benzer doku hasarına neden olur |
| Göz Teması (Sıvı) | Korneada kriyojenik yanıklar, olası körlük |
| Yutma | Uygulanamaz (gaz/sıvı hızla buharlaşır) |
17. İLK YARDIM ÖNLEMLERİ
| Maruziyet | İlk Yardım Prosedürü |
|---|---|
| Soluma | Hemen temiz havaya çıkarın. Solunum zorlaşırsa oksijen verin. Solunum durursa suni teneffüs yapın. Hemen tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması (Sıvı) | Donmuş bölgeyi OVMAYIN. Ilık su ile durulayın (sıcak veya soğuk değil). Dar giysileri çıkarın. Steril pansuman ile örtün. Tıbbi yardım alın. |
| Göz Teması (Sıvı) | Bol su ile en az 15 dakika yıkayın. Hemen tıbbi yardım alın. |
Önemli Not: Sıvı CO₂ kriyojenik yanıklara (donma) neden olur. Kimyasal yanık olarak değil, soğuk yanığı olarak tedavi edin.
18. YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Yanıcılık | Yanıcı değildir (yanmaz) |
| Parlama Noktası | Uygulanamaz |
| Kendiliğinden Tutuşma Sıcaklığı | Uygulanamaz |
| Uygun Söndürücüler | Tüm söndürücüler uygundur (CO₂'nin kendisi bir söndürücüdür) |
| Özel Tehlike | Isıtılırsa basınç tahliyesi konteyner patlamasına veya patlamaya neden olabilir |
| Yangın Söndürücü KKD | Kapalı alanlarda pozitif basınçlı solunum cihazı (SCBA) (oksijen yer değiştirme riski) |
19. DEPOLAMA VE TAŞIMA
| Parametre | Gereklilik |
|---|---|
| Depolama Sıcaklığı | Oda sıcaklığı (depolama kapları basınçlı kaplardır) |
| Depolama Basıncı | Sıvı kendi buhar basıncı altında depolanır (20°C'de yakl. 57 bar) |
| Kap Tipi | Yalıtımlı basınçlı kaplar (kriyojenik tanklar) veya yüksek basınçlı tüpler |
| Depolama Yeri | İyi havalandırılmış alan, ısı kaynaklarından, doğrudan güneş ışığından uzak |
| Uyumsuz Maddeler | Güçlü indirgeyiciler, alkali metaller (Na, K), nem |
| Taşıma Sınıfı | 2.2 (Yanıcı olmayan, toksik olmayan gaz) |
| Taşıma Etiketi | Yanıcı olmayan gaz |
| ADR Belgeleri | Dökme taşımacılık için gereklidir (gıda taşımacılığına uygun tankerler) |
Ambalaj: Dökme (ISO tank konteynerler, kriyojenik tankerler, yüksek basınçlı tüpler)
20. ÖZET VE KRİTİK BİLGİLER
Tanım: Sıvı Karbondioksit (Sıvı CO₂, E290, CAS 124-38-9), normal koşullarda renksiz, kokusuz, hafif asidik bir gaz olup basınç altında (20°C'de yaklaşık 57 bar) sıvılaştırılır. Mısır fermantasyonundan (tarımsal kökenli) yan ürün olarak üretilir ve ISBT standartlarını karşılayan içecek grade kalitesine kadar saflaştırılır. Sıvı CO₂ yanıcı değildir, suda az çözünür (karbonik asit oluşturur) ve atmosfere salındığında bir sera gazıdır.
Ana Avantajlar:
-
Yüksek saflık (≥%99.9) – gıda ve içecek uygulamaları için uygundur
-
Yenilenebilir kaynak (mısır fermantasyonu – biyojenik CO₂)
-
Gıda uygulamaları için GRAS durumu (FDA)
-
E290 olarak onaylı (AB ve Türk Gıda Kodeksi)
-
Yanıcı değildir, düşük toksisite
-
Çok sayıda sektörde çok yönlü uygulamalar
-
ISBT içecek grade kalitesi
Ana Sınırlamalar/Dikkat Edilecekler:
-
Kapalı alanlarda boğulma tehlikesi (oksijeni yerinden eder)
-
Sıvı form temasında kriyojenik yanıklara (donma) neden olur
-
Basınç altında gaz içerir – ısıtılırsa patlayabilir
-
Suda çözündüğünde hafif asidiktir (nem ile bazı metaller için aşındırıcıdır)
-
Sera gazı (salınırsa çevresel endişeler)
Sektörlere Göre Başlıca Uygulamalar:
| Sektör | Birincil Kullanımlar |
|---|---|
| Gıda ve İçecek | Karbonatlama (alkolsüz içecekler, bira, soda); kuru buz; MAP ambalajlama; pH ayarlama |
| Medikal | Kriyoterapi, cerrahi soğutma, solunum gazı |
| Endüstriyel | Kaynak koruyucu gaz, kimyasal sentez, süperkritik ekstraksiyon, yangın söndürme |
| Çevresel | Atık su nötralizasyonu, sera CO₂ zenginleştirmesi, karbon yakalama |
CO₂ Formları:
| Form | Koşullar | Birincil Kullanım |
|---|---|---|
| Gaz | 1 atm, >-78.5°C | Karbonatlama, örtü gazı, koruma |
| Sıvı | 5-60 bar, -56.6°C ila 31°C | Taşıma, depolama, karbonatlama |
| Katı (Kuru Buz) | 1 atm, -78.5°C | Soğutma, kuru buz püskürtme |
Güvenlik Özeti:
-
GHS Sınıflandırması: Basınç altında gaz (H280), Boğucu, Kriyojenik tehlike (sıvı)
-
Yanıcı değildir
-
Düşük akut toksisite (inhalasyon LC₅₀ = 200.000 ppm)
-
Birincil tehlikeler: Boğulma (oksijen yer değiştirmesi), kriyojenik yanıklar, basınç tehlikesi
-
Depolama: İyi havalandırılmış alan, basınçlı kaplar, ısı kaynaklarından uzak
-
Taşıma: Sınıf 2.2 yanıcı olmayan gaz (UN 2187)
Düzenleyici Özet:
| Bölge/Kurum | Durum |
|---|---|
| FDA (ABD) | Gıda uygulamaları için GRAS |
| AB | E290 olarak onaylı |
| Türkiye (TGK) | E290 olarak onaylı |
| ISBT | İçecek-grade standardı |
| ADR | Sınıf 2.2 (yanıcı olmayan, toksik olmayan gaz) |
Sonuç: Sıvı Karbondioksit (E290, CAS 124-38-9), güvenli, etkili ve çok yönlü bir gıda katkı maddesi ve endüstriyel gazdır. Gıda ve içecek endüstrisinde birincil kullanımı, alkolsüz içeceklerin, biranın ve sodanın karbonatlanması (köpürme ve koruma sağlar), ayrıca kuru buz üretimi (soğutma ve taşıma) ve modifiye atmosferde ambalajlamadır (raf ömrü uzatma). Yenilenebilir mısır fermantasyonundan yüksek saflıkta (≥%99.9) üretilir ve ISBT içecek-grade standartlarını karşılar, küresel olarak bir gıda katkı maddesi (E290) olarak onaylanmıştır. Amaçlanan kullanımları için güvenli olmakla birlikte, boğulma, soğuk yanıkları ve basınç tehlikelerini önlemek için uygun güvenlik önlemleri (havalandırma, basınç tahliyesi, kriyojenik koruma) şarttır.
