Potasyum Etil Ksantat, Potasyum Etil Ksantogenat, Potassium Ethyl Xanthate, Potassium Ethyl Xanthogenate, Potassium Ethyl Dithiocarbonate, Potassium Xanthogenate, KEX, 140-89-6
POTASYUM ETİL KSANTAT (KEX)
Ürün Adı: Potasyum Etil Ksantat
Diğer Adları: Potasyum O-Etil Ditiyokarbonat, Potasyum Etil Ksantogenat, Potasyum Etil Ditiyokarbonat, Etilksantik Asit Potasyum Tuzu, Potasyum Ksantojenat, KEX
CAS Numarası: 140-89-6
EC Numarası (EINECS): 205-439-3
Kimyasal Formülü: C₃H₅KOS₂
Moleküler Ağırlık: ~160.29 g/mol
Kimyasal Sınıfı: Ksantat (Ditiyokarbonat) – Flotasyon Reaktifi
Kaynak: Sentetik, flotasyon reaktifi
BÖLÜM 1: ÜRÜN TANIMI VE TANIMLAMA
| Parametre |
Bilgi |
| Ürün Adı |
Potasyum Etil Ksantat |
| Diğer Adları |
Potasyum O-Etil Ditiyokarbonat, Potasyum Etil Ksantogenat, Potasyum Etil Ditiyokarbonat, Etilksantik Asit Potasyum Tuzu, Potasyum Ksantojenat, KEX, Potasyum Etilksantat |
| CAS Numarası |
140-89-6 |
| EC Numarası (EINECS) |
205-439-3 |
| Kimyasal Formülü |
C₃H₅KOS₂ |
| Moleküler Ağırlık |
~160.29 g/mol |
| Kimyasal Sınıfı |
Ksantat (Ditiyokarbonat) – Flotasyon Reaktifi |
| Kaynak |
Sentetik, flotasyon reaktifi |
| Görünüm |
Beyaz ila açık sarı toz, kristal veya pelet |
| Koku |
Karakteristik keskin, hafif çürük koku |
| Çözünürlük |
Suda ve etanolde çözünür; eterde çözünmez |
| Fiziksel Form |
Üretim yöntemine bağlı olarak toz, kristal veya pelet |
BÖLÜM 2: FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik |
Değer |
| Görünüm |
Beyaz ila açık sarı toz veya kristal |
| Koku |
Karakteristik keskin, hafif çürük koku |
| Moleküler Ağırlık |
~160.29 g/mol |
| Kimyasal Formülü |
C₃H₅KOS₂ |
| Erime Noktası |
205 – 214°C (kaynamadan önce bozunur) |
| Yoğunluk |
1.558 – 1.588 g/cm³ |
| pH (%1'lik çözelti) |
9 – 10 (100g/l, H₂O, 20°C) |
| Çözünürlük |
Suda ve etanolde çözünür; eterde çözünmez |
| Stabilite |
Önerilen depolama koşullarında kararlıdır; ışığa duyarlıdır |
| Higroskopisite |
Higroskopiktir (havadan nem çeker) |
| Parlama Noktası |
96°C |
| Bozunma Sıcaklığı |
> 200°C |
| Depolama Sıcaklığı |
Serin ve karanlık yerde, <15°C'de saklanması önerilir |
BÖLÜM 3: KİMYASAL YAPI VE ÖZELLİKLER
3.1. Kimyasal Yapı
| Parametre |
Bilgi |
| Kimyasal Adı |
Potasyum O-Etil Ditiyokarbonat |
| IUPAC Adı |
Potasyum etoksimetan ditiyoat |
| SMILES |
CCOC(=S)[S-].[K+] |
| InChI Anahtarı |
JCBJVAJGLKENNC-UHFFFAOYSA-M |
| Alkil Grubu |
Etil – C₂ (2-karbon zinciri) |
| Fonksiyonel Grup |
Ditiyokarbonat (ksantat) – OCSS⁻ |
| Zincir Tipi |
Lineer |
3.2. Kimyasal Özellikler
| Özellik |
Açıklama |
| pH Stabilitesi |
Alkali koşullarda kararlı; asidik ortamlarda (pH < 7) hızla bozunur |
| Metal İyonları ile Reaksiyon |
Ağır metal iyonları ile (Cu²⁺, Pb²⁺, Zn²⁺) çözünmeyen kompleksler oluşturur |
| Hidroliz |
Ksantik asit ve etanol üretmek üzere hidrolize olur |
| Oksidasyon |
Oksijen varlığında diksantojene oksitlenir |
| Uyumsuz Malzemeler |
Güçlü asitler, güçlü bazlar, güçlü oksitleyici maddeler, su |
| Tehlikeli Bozunma Ürünleri |
Karbon oksitler, kükürt oksitler, potasyum oksitler (yangın koşullarında) |
BÖLÜM 4: FLOTASYONDA ETKİ MEKANİZMASI
4.1. Kolektör Mekanizması
KEX, mineral flotasyonunda kullanılan bir kolektör reaktifidir. Mekanizması şunları içerir:
| Mekanizma |
Açıklama |
| Adsorpsiyon |
KEX, sülfürlü minerallerin yüzeyine kemisorpsiyon yoluyla adsorbe olur ve mineral yüzeyinde metal-ksantat kompleksleri oluşturur |
| Hidrofobiklik |
Adsorbe olan KEX tabakası, mineral yüzeyini hidrofobik hale getirerek hava kabarcıklarına bağlanmasını sağlar |
| Kısa Etil Zinciri |
2-karbonlu etil zinciri, seçiciliğin hassas ayrım gerektiren cevherler için uygun olmasını sağlayan yüksek seçicilik sağlar |
| Flotasyon |
Hidrofobik mineral parçacıkları hava kabarcıklarına bağlanır ve toplama için yüzeye yükselir |
4.2. Toplama Gücü Karşılaştırması (Ksantat Serisi)
| Ksantat Tipi |
Alkil Zinciri |
Toplama Gücü |
Seçicilik |
Tipik Uygulama |
| Sodyum Etil Ksantat (SEX) |
Etil (C₂) |
En Zayıf |
En Yüksek |
Seçici flotasyon |
| Potasyum Etil Ksantat (KEX) |
Etil (C₂) |
Zayıf |
Yüksek |
Seçici flotasyon (Cu, Zn) |
| Sodyum İzopropil Ksantat (SIPX) |
İzopropil (C₃) |
Orta-Güçlü |
Orta-Yüksek |
Altın, bakır sülfürler |
| Sodyum İzobütil Ksantat (SIBX) |
İzobütil (C₄) |
Güçlü |
Orta |
Kurşun, çinko sülfürler |
| Potasyum Amil Ksantat (PAX) |
Amil (C₅) |
En Güçlü |
En Düşük |
Zor cevherler |
| Sodyum Heksil Ksantat (SHX) |
Heksil (C₆) |
Çok Güçlü |
Çok Düşük |
Refrakter cevherler |
BÖLÜM 5: UYGULAMA ALANLARI
5.1. Maden İşleme (Flotasyon)
| Uygulama |
Açıklama |
| Bakır Cevherleri |
Kalkopirit (CuFeS₂) ve diğer bakır sülfürlü minerallerin flotasyonu; KEX seçici olarak Cu²⁺ iyonlarına bağlanır |
| Çinko Cevherleri |
Aktivatörlerle (bakır sülfat) sfalerit (ZnS) flotasyonu |
| Kurşun Cevherleri |
Galen (PbS) flotasyonu |
| Karma Sülfürlü Cevherler |
Seçici ayrım gerektiğinde |
| Seçici Flotasyon |
KEX, birincil gereksinim yüksek seçicilik olduğunda tercih edilir |
5.2. Diğer Endüstriyel Uygulamalar
| Uygulama |
Açıklama |
| Kimyasal Sentez |
Organik sentezde reaktif olarak kullanılır (ör. oksazol halkası yapımı) |
| Paladyum Temizleyici |
Güçlü bir paladyum temizleyici olarak kullanılır |
| Analitik Kimya |
Metal iyonu tespiti ve çöktürme için reaktif |
BÖLÜM 6: AVANTAJLAR VE DEZAVANTAJLAR
6.1. Avantajlar
| Avantaj |
Açıklama |
| Yüksek Seçicilik |
İstenmeyen mineral geri kazanımını azaltır; hassas ayrım gerektiren cevherler için uygundur |
| Kararlı Potasyum Tuzu |
Sodyum formuna (SEX) kıyasla daha iyi raf ömrü ve stabilite |
| Çok Yönlü Formlar |
Toz, kristal veya pelet olarak mevcuttur; farklı işleme düzeneklerine uyarlanabilir |
| Geniş pH Aralığı |
Çeşitli mineral işleme senaryolarına uygun hale getiren geniş bir pH aralığına uyarlanabilir |
| Kanıtlanmış Performans |
Madencilik endüstrisinde iyi bilinen ve yaygın olarak kullanılan bir reaktif |
6.2. Dezavantajlar
| Dezavantaj |
Açıklama |
| Daha Düşük Toplama Gücü |
Daha uzun zincirli ksantatlara (PAX, SIBX gibi) kıyasla daha az etkilidir |
| Refrakter Cevherler İçin Uygun Değil |
Daha güçlü kolektörlerin gerektiği zor cevherler için ideal değildir |
| Çevresel Kaygılar |
Bozunma, toksik olan karbon disülfür (CS₂) açığa çıkarabilir; arıtılmadan deşarj edilirse sucul yaşam için toksik olabilir |
| Tehlikeli Madde |
Katı kullanım ve depolama protokolleri gerektirir; yanıcı katı |
| Işığa Duyarlılık |
Işığa duyarlıdır; karanlık koşullarda depolama gerektirir |
BÖLÜM 7: TİPİK DOZAJ VE UYGULAMA
7.1. Önerilen Dozaj
| Parametre |
Değer |
| Tipik Dozaj Aralığı |
Cevher tonu başına 50 – 300 g/t (cevher tipine ve koşullara bağlı olarak) |
| Optimum Dozaj |
Flotasyon test çalışmaları ile belirlenir |
| Ekleme Noktası |
Öğütme devresine veya koşullandırma tankına eklenir |
| Çözelti Gücü |
Tipik olarak %5-10'luk sulu çözelti |
7.2. Uygulama Talimatları
| Adım |
Açıklama |
| 1 |
KEX çözeltisini suda çözerek hazırlayın (tipik olarak %5-10'luk çözelti) |
| 2 |
Belirlenen ekleme noktasında flotasyon devresine ekleyin |
| 3 |
Ksantatın kararlı kalmasını ve hedef mineralleri etkili bir şekilde toplamasını sağlamak için flotasyonu optimal pH'ta gerçekleştirin |
| 4 |
Dozajı cevher özelliklerine ve flotasyon tepkisine göre ayarlayın |
| 5 |
Konsantrasyonu dikkatlice izleyin; aşırı miktarlar istenmeyen minerallerin flotasyonuna yol açabilir |
7.3. Uygulamaya Göre Ksantat Seçim Kılavuzu
| Uygulama |
Önerilen Ksantat |
Neden |
| Seçici Flotasyon |
KEX, SEX |
En yüksek seçicilik gereklidir |
| Bakır Sülfürler |
KEX, SEX |
KEX seçici olarak Cu²⁺ iyonlarına bağlanır |
| Çinko Cevherleri |
KEX, SIPX |
KEX aktivatörlerle birlikte |
| Kurşun Cevherleri (Galen) |
SIBX, PAX |
Daha güçlü kolektör gerekebilir |
| Altın Cevherleri |
SIPX, PAX |
Daha güçlü kolektörler önerilir |
| Karma Sülfürlü Cevherler |
SIPX, SIBX |
Orta güç gereklidir |
| Refrakter Cevherler |
PAX, SHX |
Maksimum toplama gücü gereklidir |
BÖLÜM 8: KALİTE ÖZELLİKLERİ
| Parametre |
Özellik |
| Görünüm |
Beyaz ila açık sarı toz veya kristal |
| Saflık (Aktif Madde İçeriği) |
≥ %95.0 – 97.0 |
| Serbest Alkali |
Testi geçmeli |
| Nem |
≤ %1.0 |
| Çözünmeyen Madde |
≤ %0.5 |
| pH (%1'lik çözelti) |
9 – 10 |
| Hassasiyet |
Kolorimetrik test: Molibden ile soluk kırmızıya döner |
| Kurutma Kaybı |
Maks. %1 |
| GTİP Kodu |
2930902000 |
BÖLÜM 9: AMBALAJ SEÇENEKLERİ
| Ambalaj Türü |
Miktar |
Malzeme |
| Plastik Varil |
100 – 200 kg |
HDPE |
| Lif Varil |
100 – 150 kg |
HDPE + PE astar |
| Çok Katmanlı Torba |
25 kg |
PE astarlı kraft kağıt |
| Cam Şişe |
25g – 500g |
Laboratuvar ambalajı |
| Büyük Çuval |
500 – 1000 kg |
Polipropilen (PE astarlı) |
BÖLÜM 10: DEPOLAMA VE RAF ÖMRÜ
| Parametre |
Bilgi |
| Depolama Koşulları |
Serin (<15°C), kuru, iyi havalandırılmış alan; doğrudan güneş ışığından uzak; serin ve karanlık bir yerde saklanması önerilir |
| Kap Gereksinimleri |
Sıkıca kapatılmış, orijinal ambalaj |
| Korunması Gerekenler |
Isı, nem, doğrudan güneş ışığı, asidik koşullar, oksitleyici maddeler, güçlü bazlar |
| Raf Ömrü |
6-12 ay (açılmamış orijinal ambalaj) |
| Stabilite Notu |
Işığa duyarlıdır; asidik koşullarda bozunur; ısı ve neme karşı hassastır; karbon disülfüre (CS₂) bozunur |
BÖLÜM 11: GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ
11.1. Sınıflandırma
| Parametre |
Bilgi |
| GHS Sınıflandırması |
Yanıcı katı (Kategori 1), Akut Toksisite (Kategori 4), Cilt Tahrişi (Kategori 2), Göz Tahrişi (Kategori 2A) |
| Sinyal Kelimesi |
TEHLİKE |
| UN Numarası |
3342 |
| Tehlike Sınıfı |
4.2 (Kendiliğinden tutuşmaya eğilimli maddeler) |
11.2. Tehlike İfadeleri
| Kod |
İfade |
| H228 |
Yanıcı katı |
| H302 |
Yutulması halinde zararlıdır |
| H315 |
Cilt tahrişine neden olur |
| H319 |
Ciddi göz tahrişine neden olur |
| H335 |
Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
11.3. Önlem İfadeleri
| Kod |
İfade |
| P210 |
Isıdan, kıvılcımlardan, açık alevlerden ve sıcak yüzeylerden uzak tutun – Sigara içmeyin |
| P261 |
Tozunu/buharını/gazını/sisini solumaktan kaçının |
| P280 |
Koruyucu eldiven, koruyucu kıyafet, göz/yüz koruyucu kullanın |
| P305+P351+P338 |
GÖZE TEMAS EDERSE: Su ile birkaç dakika dikkatlice durulayın; kontakt lensleri çıkarın; durulamaya devam edin |
| P301+P312+P330 |
YUTULDUĞUNDA: Kendinizi iyi hissetmiyorsanız ZEHİR MERKEZİ/doktoru arayın; ağzınızı çalkalayın |
| P405 |
Kilitli olarak saklayın |
11.4. Toksikolojik Bilgiler
| Parametre |
Değer |
| Oral LD50 (Sıçan) |
~1.700 mg/kg (Akut Oral Toksisite – Kategori 4) |
| Cilt Tahrişi |
Kategori 2 (Cilt tahrişine neden olur) |
| Göz Tahrişi |
Kategori 2A (Ciddi göz tahrişine neden olur) |
| Solunum |
Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
BÖLÜM 12: ÇEVRESEL BİLGİLER
| Parametre |
Bilgi |
| Bozunma |
Toksik ve çevresel olarak tehlikeli olan karbon disülfüre (CS₂) bozunur |
| Sucul Toksisite |
Arıtılmadan su kütlelerine deşarj edilirse sucul yaşam için toksiktir |
| Kalıcılık |
Çevrede bozunur; bazı koşullar altında kalıcı olabilir |
| Çevresel Önlemler |
Kanalizasyona, toprağa ve yüzey sularına girişini önleyin; modern flotasyon tesisleri ileri atık su arıtma teknolojileri uygulamaktadır |
BÖLÜM 13: NAKLİYE BİLGİLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| UN Numarası |
3342 |
| UN Uygun Sevkiyat Adı |
KSANTATLAR (Potasyum Etil Ksantat) |
| Tehlike Sınıfı |
4.2 (Kendiliğinden tutuşmaya eğilimli maddeler) |
| Ambalaj Grubu |
II |
| ADR/RID |
Düzenlenmiştir |
| IMDG Kodu |
Düzenlenmiştir |
| IATA (Hava) |
Düzenlenmiştir |
BÖLÜM 14: MEVZUAT DURUMU
| Parametre |
Bilgi |
| TSCA (ABD) |
Evet |
| EINECS |
205-439-3 |
| RTECS Numarası |
FG1575000 |
| GTİP Kodu |
2930902000 |
| Merck İndeksi |
14, 7696 / 15, 7813 |
BÖLÜM 15: ÖZET VE KRİTİK NOTLAR
Ürün Özeti
| Parametre |
Değer |
| Ürün |
Potasyum Etil Ksantat (KEX) |
| CAS Numarası |
140-89-6 |
| Kimyasal Formülü |
C₃H₅KOS₂ |
| Görünüm |
Beyaz ila açık sarı toz veya kristal |
| Birincil Fonksiyonu |
Sülfürlü minerallerin köpük flotasyonunda kolektör |
| Ana Özellik |
Yüksek seçicilik; kararlı potasyum tuzu formu |
| Tipik Saflık |
≥ %95.0 – 97.0 |
Kritik Notlar
-
Yüksek Seçicilik: KEX, yaygın ksantatlar arasında en kısa alkil zincirine (C₂) sahiptir ve en yüksek seçiciliği sağlar. Maksimum geri kazanım yerine hassas ayrım gerektiğinde kullanılır.
-
Kararlı Potasyum Tuzu: Potasyum tuzu formu, sodyum etil ksantata (SEX) kıyasla daha kararlıdır ve daha iyi raf ömrüne sahiptir; bu da onu depolama ve kullanım için tercih edilir kılar.
-
Birincil Uygulamalar: Bakır cevherleri (kalkopirit), çinko cevherleri (aktivatörlerle sfalerit), kurşun cevherleri (galen) ve sülfürlü minerallerin seçici flotasyonu.
-
Mekanizma: KEX, sülfürlü mineral yüzeylerine kemisorpsiyon yoluyla adsorbe olarak metal-ksantat kompleksleri oluşturur; bakır flotasyonunda seçici olarak Cu²⁺ iyonlarına bağlanır.
-
Seçicilik vs. Güç: Alkil zincir uzunluğu arttıkça toplama gücü artar ancak seçicilik azalır. KEX (C₂) seçicilik spektrumunun ucundadır; PAX (C₅) güç spektrumunun ucundadır.
-
Bozunma: Asidik koşullarda (pH < 7) karbon disülfüre (CS₂) bozunur; alkali koşullarda saklanmalıdır.
-
Güvenlik: Yanıcı katı; yutulması halinde zararlıdır; cilt ve göz tahrişine neden olur; dikkatli kullanım ve depolama gerektirir.
-
Çevresel: Bozunma ürünleri (CS₂) çevre için toksiktir; KEX arıtılmadan salınırsa sucul yaşam için toksik olabilir.
-
Depolama: Işığa duyarlıdır; sıkıca kapatılmış kaplarda serin ve karanlık bir yerde (<15°C) saklayın.
-
Dozaj Kontrolü: Konsantrasyon dikkatlice izlenmelidir; aşırı miktarlar istenmeyen minerallerin flotasyonuna yol açabilir.
-
pH Bağımlılığı: Flotasyonun optimal pH'ta gerçekleştirilmesi, ksantatın kararlı kalmasını ve hedef mineralleri etkili bir şekilde toplamasını sağlar.
-
Uyumsuz Malzemeler: Güçlü asitler, güçlü bazlar, güçlü oksitleyici maddeler ve su.
-
Sentezde Uygulama: Organik sentezde (ör. oksazol halkası yapımı) ve paladyum temizleyici olarak kullanılır.
-
Endüstri Standardı: KEX, özellikle seçici flotasyon devrelerinde madencilik endüstrisinde en yaygın kullanılan ksantatlardan biridir.
-
Çevre Yönetimi: Modern flotasyon tesisleri, ksantat kullanımıyla ilişkili potansiyel çevresel riskleri azaltmak için ileri atık su arıtma teknolojileri uygulamaktadır.
ÖNEMLİ BEYAN: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve mevcut teknik verilere dayanarak hazırlanmıştır. Kullanıcı, ürünün kendi özel uygulamaları için uygunluğunu belirlemek ve tüm yerel, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uymakla yükümlüdür. Tam güvenlik, depolama, kullanım, nakliye, atık ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için lütfen üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurun.
