Trafo Yağı, İzolasyon Yağı, Trafo Sıvısı, Transformer Oil, Insulating Oil, Mineral Oil, Dielectric Oil, 8042-47-5
TRAFO YAĞI (İZOLASYON YAĞI)
Transformer Oil / Insulating Oil / Dielectric Oil / Mineral Oil
CAS Numaraları: 8042-47-5 (Mineral Yağ), 68475-11-6 (Sentetik Ester), 63148-62-9 (Silikon Yağ)
1. KİMLİK BİLGİLERİ
| Özellik |
Bilgi |
| Ürün Adı |
Trafo Yağı (İzolasyon Yağı) |
| Diğer İsimleri |
Dielektrik yağ, yalıtım yağı, mineral izolasyon yağı, trafo sıvısı |
| Kimyasal Tip |
Yüksek rafine mineral yağ (naftenik veya parafinik) veya sentetik ester/silikon |
| CAS Numarası (Mineral Yağ) |
8042-47-5 |
| CAS Numarası (Sentetik Ester) |
68475-11-6 |
| CAS Numarası (Silikon Yağ) |
63148-62-9 |
| Görünüm |
Berrak, parlak, açık sarı ila renksiz sıvı |
| Koku |
Karakteristik petrol kokusu (mineral yağ) veya hafif koku (sentetik) |
2. TRAFO YAĞI ÇEŞİTLERİ
| Tip |
CAS Numarası |
Baz |
Temel Özellikler |
Uygulamalar |
| Naftenik Mineral Yağ |
8042-47-5 |
Naftenik ham petrol |
Düşük akma noktası, iyi ısı transferi, yaygın |
Dağıtım trafoları, güç trafoları |
| Parafinik Mineral Yağ |
8042-47-5 |
Parafinik ham petrol |
İyi oksidasyon kararlılığı, daha yüksek akma noktası |
Güç trafoları, yüksek gerilim uygulamaları |
| İnhibitörlü Mineral Yağ |
8042-47-5 |
Mineral + antioksidanlar |
Uzun hizmet ömrü, oksidasyon direnci |
Kritik trafolar, uzun ömürlü uygulamalar |
| İnhibitörsüz Mineral Yağ |
8042-47-5 |
Sadece mineral yağ |
Katkı maddesi yok, daha düşük maliyet |
Standart uygulamalar |
| Sentetik Ester Yağı |
68475-11-6 |
Sentetik ester |
Yüksek termal kararlılık, biyolojik parçalanabilir, yüksek yanma noktası |
İç mekan trafoları, çevresel hassas alanlar |
| Doğal Ester Yağı |
Değişken |
Bitkisel yağ bazlı |
Biyolojik parçalanabilir, yüksek yanma noktası (>300°C), yenilenebilir |
Çevre dostu trafolar |
| Silikon Yağı |
63148-62-9 |
Silikon polimer |
Çok yüksek termal kararlılık, yangın direnci |
Özel trafolar, yüksek sıcaklık uygulamaları |
3. TRAFO YAĞININ TEMEL GÖREVLERİ
| Görev |
Açıklama |
| Elektriksel Yalıtım |
Yüksek gerilimli bileşenler arasında dielektrik yalıtım sağlar; ark ve kısa devreyi önler |
| Isı Transferi (Soğutma) |
Trafo çekirdeği ve sargılarında oluşan ısıyı dağıtır; üniteyi soğutmak için sirküle eder |
| Ark Söndürme |
Çalışma sırasında oluşabilecek elektrik arklarını söndürür |
| Koruma |
Metal parçaları (çekirdek, sargılar, tank) oksidasyon ve korozyondan korur |
| Nem Koruması |
Nemi emer ve askıda tutarak kritik yalıtım bileşenlerine ulaşmasını önler |
4. FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER (TİPİK – MİNERAL YAĞ)
| Özellik |
Tipik Değer |
Test Metodu |
| Görünüm |
Berrak, parlak, tortusuz |
Görsel |
| Renk |
Açık sarı ila renksiz (ASTM < 1.0) |
ASTM D1500 |
| Yoğunluk (20°C) |
0.85 – 0.90 g/cm³ |
ASTM D1298 |
| Kinematik Viskozite (40°C) |
8 – 12 cSt |
ASTM D445 |
| Kinematik Viskozite (-20°C) |
≤ 1,800 cSt |
ASTM D445 |
| Akma Noktası |
-40°C ila -20°C |
ASTM D97 |
| Parlama Noktası |
≥ 140°C (mineral); ≥ 250°C (ester) |
ASTM D92 |
| Yanma Noktası |
≥ 150°C (mineral); ≥ 300°C (ester) |
ASTM D92 |
| Delinme Gerilimi (Dielektrik Dayanım) |
≥ 30 kV (yeni yağ); ≥ 50 kV (işlem sonrası) |
IEC 60156 |
| Dielektrik Kayıp Faktörü (tan δ, 90°C) |
≤ 0.005 |
IEC 60247 |
| Özgül Direnç (90°C) |
≥ 1 × 10¹² Ω·cm |
IEC 60247 |
| Su İçeriği |
≤ 30 ppm (yeni yağ) |
IEC 60814 |
| Asit Değeri (Toplam Asitlik) |
≤ 0.03 mg KOH/g |
IEC 62021 |
| Ara Yüzey Gerilimi (25°C) |
≥ 35 mN/m |
ASTM D971 |
| Oksidasyon Kararlılığı |
164 saat sonra ≤ 0.2 mg KOH/g |
IEC 61125 |
| Aşındırıcı Kükürt |
Aşındırıcı değil |
ASTM D1275 |
| PCB İçeriği |
Tespit edilemez |
EPA Metod 8082 |
| Kükürt İçeriği |
< %0.05 |
ASTM D2622 |
5. FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER – TİPE GÖRE KARŞILAŞTIRMA
| Özellik |
Mineral Yağ (Naftenik) |
Mineral Yağ (Parafinik) |
Sentetik Ester |
Doğal Ester |
Silikon Yağı |
| Parlama Noktası (°C) |
≥ 140 |
≥ 140 |
≥ 250 |
≥ 300 |
≥ 300 |
| Yanma Noktası (°C) |
≥ 150 |
≥ 150 |
≥ 300 |
≥ 350 |
≥ 340 |
| Akma Noktası (°C) |
-40 ila -30 |
-20 ila -10 |
-30 ila -20 |
-20 ila -10 |
-50 ila -40 |
| Viskozite (40°C, cSt) |
8-12 |
10-15 |
25-35 |
30-40 |
20-50 |
| Dielektrik Dayanım (kV) |
≥ 30 |
≥ 30 |
≥ 30 |
≥ 30 |
≥ 30 |
| Biyobozunabilirlik |
Düşük (< %20) |
Düşük (< %20) |
Yüksek (> %60) |
Çok yüksek (> %95) |
Düşük |
| Su Doygunluğu (ppm) |
50-100 |
50-80 |
800-1,500 |
800-1,500 |
50-100 |
| Göreceli Maliyet |
Düşük |
Düşük-Orta |
Orta-Yüksek |
Orta-Yüksek |
Yüksek |
6. KALİTE STANDARTLARI VE SPESİFİKASYONLAR
| Standart |
Kuruluş |
Uygulama |
| IEC 60296 |
Uluslararası Elektroteknik Komisyonu |
Trafolar için mineral izolasyon yağları |
| ASTM D3487 |
ASTM Uluslararası |
Elektrikli cihazlar için mineral izolasyon yağı |
| IEC 61099 |
IEC |
Sentetik ester izolasyon yağları |
| IEC 62770 |
IEC |
Doğal ester izolasyon yağları |
| IEEE C57.111 |
IEEE |
Trafo yağının kabulü ve bakımı |
| IEEE C57.147 |
IEEE |
Trafolarda doğal ester yağları |
| TSE K 131 |
Türk Standartları |
Trafo yağı standartları (Türkiye) |
7. KULLANIM ALANLARI
7.1. Güç ve Dağıtım Trafoları
| Uygulama |
Açıklama |
| Güç Trafoları (Büyük) |
Yüksek gerilim iletimi (110 kV, 220 kV, 400 kV) |
| Dağıtım Trafoları |
Orta gerilim dağıtımı (10 kV, 35 kV) |
| Pad-mount Trafolar |
Zemin seviyesinde dağıtım |
| Trafosantraller |
Şebeke trafo merkezleri |
7.2. Özel Trafolar
| Uygulama |
Açıklama |
| Raylı Sistem Trafoları |
Traksiyon güç kaynakları |
| Rüzgar Türbini Trafoları |
Yenilenebilir enerji uygulamaları |
| Endüstriyel Fırın Trafoları |
Yüksek sıcaklık ortamları |
| Redresör Trafoları |
Endüstriyel güç kaynakları |
7.3. Elektrikli Ekipmanlar
| Uygulama |
Açıklama |
| Gerilim Regülatörleri |
Gerilim düzenleme ekipmanları |
| Devre Kesiciler (Yağlı Tip) |
Ark kesme |
| Kondansatörler |
Dielektrik sıvı |
| Kablo Yağı |
Yüksek gerilim kablo yalıtımı |
8. SEKTÖREL UYGUNLUK
| Sektör |
Uygunluk |
Tercih Edilen Yağ Tipi |
| Enerji (Enerji Üretimi) |
✅ Yüksek |
Mineral yağ, Ester yağları |
| Enerji (İletim ve Dağıtım) |
✅ Yüksek |
Mineral yağ (en yaygın) |
| Endüstriyel (Fabrikalar, Maden) |
✅ Yüksek |
Mineral yağ, İnhibitörlü yağ |
| Raylı Sistemler |
✅ Yüksek |
Mineral yağ, Ester yağları |
| Yenilenebilir Enerji (Rüzgar, Güneş) |
✅ Yüksek |
Ester yağları (yangın güvenliği) |
| İnşaat |
✅ Orta |
Mineral yağ |
| Gıda ve İçecek |
✅ Yüksek (sadece ester yağları) |
Doğal/Sentetik Ester yağları |
| Sağlık (Hastaneler) |
✅ Yüksek (ester yağları) |
Ester yağları (yangın güvenliği) |
| Savunma |
✅ Yüksek |
Silikon yağı, Ester yağları |
| Metalurji |
✅ Orta |
Mineral yağ |
9. KARŞILAŞTIRMA – MİNERAL YAĞ vs ESTER YAĞLARI
| Parametre |
Mineral Yağ |
Doğal Ester |
Sentetik Ester |
| Parlama Noktası (°C) |
140-170 |
>300 |
>250 |
| Yanma Noktası (°C) |
150-190 |
>350 |
>300 |
| Biyobozunabilirlik |
<%20 (28 gün) |
>%95 (28 gün) |
>%60 (28 gün) |
| Nem Toleransı |
Düşük (50-100 ppm doygunluk) |
Yüksek (800-1500 ppm) |
Yüksek (800-1500 ppm) |
| Oksidasyon Kararlılığı |
İyi (inhibitörlerle) |
Orta |
İyi |
| Maliyet |
Düşük |
Orta-Yüksek |
Orta-Yüksek |
| Servis Ömrü |
20-30 yıl |
15-25 yıl |
20-30 yıl |
| Yenilenebilir İçerik |
%0 |
%100 |
%0-50 |
| Yangın Riski |
Orta |
Çok Düşük |
Çok Düşük |
10. TRAFO YAĞINA ALTERNATİFLER
| Alternatif |
CAS Numarası |
Avantajlar |
Dezavantajlar |
Uygunluk |
| Gaz Yalıtımı (SF₆) |
2551-62-4 |
Mükemmel dielektrik, kompakt tasarım |
Yüksek GWP (23,500x CO₂), aşamalı olarak kaldırılıyor |
Değiştiriliyor |
| Kuru Tip Trafolar |
YOK |
Sıvı yok, yangın riski yok |
Sınırlı gerilim/değer, daha büyük boyut |
Düşük-orta gerilim |
| FR3 Doğal Ester |
Değişken |
Biyolojik parçalanabilir, yüksek yanma noktası |
Daha yüksek maliyet, higroskopik |
Çevre dostu uygulamalar |
| Midel Sentetik Ester |
68475-11-6 |
Mükemmel termal kararlılık, yangın güvenli |
Daha yüksek maliyet |
İç mekan/offshore |
11. FARKLI YAĞ TİPLERİNİN ÖZELLİKLERİ (DETAYLI)
11.1. Naftenik Mineral Yağ (En Yaygın)
| Özellik |
Değer |
| Baz |
Naftenik ham petrol |
| Viskozite İndeksi |
Düşük (20-40) |
| Akma Noktası |
-40°C ila -30°C |
| Avantajlar |
Mükemmel düşük sıcaklık özellikleri, iyi ısı transferi |
| Dezavantajlar |
Parafinikten daha düşük oksidasyon kararlılığı |
11.2. Parafinik Mineral Yağ
| Özellik |
Değer |
| Baz |
Parafinik ham petrol |
| Viskozite İndeksi |
Yüksek (90-110) |
| Akma Noktası |
-20°C ila -10°C |
| Avantajlar |
İyi oksidasyon kararlılığı, daha yüksek parlama noktası |
| Dezavantajlar |
Daha yüksek akma noktası (soğuğa daha az toleranslı) |
11.3. İnhibitörlü Mineral Yağ
| Özellik |
Değer |
| Katkı Maddeleri |
Antioksidanlar (örn. DBPC – 2,6-di-tert-butil-p-kresol) |
| İnhibitör İçeriği |
%0.1 – 0.5 |
| Servis Ömrü |
İnhibitörsüzden daha uzun |
| Uygulamalar |
Kritik trafolar, uzun ömürlü ekipmanlar |
11.4. Sentetik Ester Yağı
| Özellik |
Değer |
| Baz |
Sentetik organik ester |
| Biyobozunabilirlik |
> %60 (OECD 301) |
| Yanma Noktası |
> 300°C |
| Uygulamalar |
İç mekan trafoları, açık deniz rüzgarı, çevresel hassas |
11.5. Doğal Ester Yağı (Bitkisel Bazlı)
| Özellik |
Değer |
| Baz |
Bitkisel yağ (soya, kanola, ayçiçek) |
| Biyobozunabilirlik |
> %95 (OECD 301) |
| Yanma Noktası |
> 350°C |
| Uygulamalar |
Yeşil trafolar, çevre dostu kurulumlar |
12. BAKIM VE TESTLER
| Test |
Sıklık |
Amaç |
Standart |
| Dielektrik Dayanım (Delinme Gerilimi) |
Yıllık |
Yalıtım kapasitesi |
IEC 60156 |
| Su İçeriği |
Yıllık |
Nem seviyesi |
IEC 60814 |
| Asit Değeri (Toplam Asitlik) |
Yıllık |
Oksidasyon yan ürünleri |
IEC 62021 |
| Kayıp Faktörü (tan δ) |
Yıllık |
Dielektrik kayıplar |
IEC 60247 |
| Ara Yüzey Gerilimi |
Yıllık |
Kirlenme |
ASTM D971 |
| Renk |
Yıllık |
Oksidasyon seviyesi |
ASTM D1500 |
| Aşındırıcı Kükürt |
3-5 yıl |
Bakır korozyonu riski |
ASTM D1275 |
| PCB Analizi |
5-10 yıl |
Toksik kirletici |
EPA 8082 |
| Çözünmüş Gaz Analizi (DGA) |
Gerektiğinde |
Arıza tespiti |
IEC 60567 |
| Furan Analizi |
Gerektiğinde |
Kağıt bozulması |
IEC 61198 |
Bakım için Kritik Limitler:
| Parametre |
İyi Durum |
Bakım Gerekli |
Değiştir |
| Delinme Gerilimi |
≥ 50 kV |
30-50 kV |
< 30 kV |
| Su İçeriği |
< 20 ppm |
20-40 ppm |
> 40 ppm |
| Asit Değeri |
< 0.1 mg KOH/g |
0.1-0.2 mg KOH/g |
> 0.2 mg KOH/g |
| tan δ (90°C) |
< 0.005 |
0.005-0.01 |
> 0.01 |
13. DEPOLAMA VE KULLANIM
| Parametre |
Bilgi |
| Depolama Koşulları |
Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan; nemden koruyun |
| Kap Gereksinimleri |
Temiz, kuru, sızdırmaz tanklar veya variller (karbon çeliği, paslanmaz çelik) |
| Korunması Gerekenler |
Nem, toz, doğrudan güneş ışığı, aşırı sıcaklıklar |
| Raf Ömrü |
3-5 yıl (sızdırmaz kaplarda uygun depolamada) |
| Kullanım Önlemleri |
Su kontaminasyonundan kaçının; statik deşarjı önleyin |
| Ambalaj Seçenekleri |
200 L varil, 1,000 L IBC paletli tank, flexibag, dökme tanker (karayolu/demiryolu) |
14. GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ
Tehlike Sınıflandırması (Mineral Yağ)
| Parametre |
Bilgi |
| GHS Sınıflandırması |
Tehlikeli olarak sınıflandırılmamıştır (normal kullanımda) |
| Sağlık Tehlikeleri |
Cilt tahrişine neden olabilir (uzun süreli temas); aspirasyon tehlikesi |
| Çevresel Tehlikeler |
Sucul yaşam için zararlı; yavaş biyobozunma |
| Yanıcılık |
Yanıcı (Parlama noktası ≥ 140°C) |
İlk Yardım Önlemleri
| Maruziyet Yolu |
Yapılacak İşlem |
| Soluma |
Temiz havaya çıkarın. Solunum tahrişi devam ederse tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması |
Sabun ve su ile yıkayın. Kirlenmiş giysileri çıkarın. |
| Göz Teması |
Bol su ile 15 dakika durulayın. Tıbbi yardım alın. |
| Yutma |
Kusturmayın. Ağzı çalkalayın. Derhal tıbbi yardım alın (aspirasyon riski). |
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
| Ekipman |
Öneri |
| Solunum Koruması |
Normalde gerekli değildir (iyi havalandırılan alanlarda kullanın) |
| El Koruması |
Kimyasala dayanıklı eldivenler (nitril, neopren) |
| Göz Koruması |
Yan siperlikli güvenlik gözlüğü |
| Vücut Koruması |
Kimyasala dayanıklı önlük (sıçrama olasılığı varsa) |
15. ÇEVRESEL BİLGİLER
| Parametre |
Mineral Yağ |
Sentetik Ester |
Doğal Ester |
| Biyobozunabilirlik (OECD 301) |
<%20 |
>%60 |
>%95 |
| Sucul Toksisite |
Zararlı |
Düşük |
Çok Düşük |
| Biyobirikim Potansiyeli |
Orta |
Düşük |
Düşük |
| Döküntü Temizliği |
Emici malzemeler (pedler, bariyerler) |
Emici / Biyoremediasyon |
Emici / Biyoremediasyon |
| Atık Bertarafı |
Kullanılmış yağ geri dönüşümü (birçok yargı bölgesinde tehlikeli atık olarak sınıflandırılır) |
Geri dönüşüm veya enerji geri kazanımı |
Kompostlama veya enerji geri kazanımı |
16. TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre |
Mineral Yağ |
Ester Yağları |
| UN Numarası |
Genellikle düzenlenmemiştir |
Düzenlenmemiştir |
| Tehlike Sınıfı |
Sınıflandırılmamıştır (yanıcı) |
Sınıflandırılmamıştır |
| Ambalaj Grubu |
III (düzenlenmişse) |
III |
| Doğru Taşıma Adı |
Mineral yağ (tehlikeli değil) |
İzolasyon yağı (tehlikeli değil) |
| Deniz Kirletici |
Hayır |
Hayır (doğal ester – düşük) |
17. MEVZUAT BİLGİLERİ
| Düzenleme |
Mineral Yağ |
Ester Yağları |
| REACH (AB) |
Kayıtlı |
Kayıtlı |
| Türkiye (KKDİK) |
Zorunlu uyum |
Zorunlu uyum |
| TSCA (ABD) |
Listelenmiştir |
Listelenmiştir |
| RoHS |
Uyumludur |
Uyumludur |
| PCB İçeriği |
Tespit edilemez (< 2 ppm) |
Tespit edilemez |
| WEEE Direktifi |
Uygulanamaz |
Uygulanamaz |
18. DİĞER İSİMLER VE EŞ ANLAMLILAR
| Türkçe İsim |
İngilizce İsim |
| Trafo Yağı |
Transformer Oil |
| İzolasyon Yağı |
Insulating Oil |
| Dielektrik Yağ |
Dielectric Oil |
| Mineral Yağ |
Mineral Oil |
| Yalıtım Yağı |
Insulation Oil |
| Soğutma Yağı |
Cooling Oil |
19. ÖZET
Trafo Yağı (İzolasyon Yağı, CAS 8042-47-5) , elektrik trafolarında elektriksel yalıtım ve ısı dağıtımı (soğutma) için kullanılan, yüksek oranda rafine edilmiş mineral yağ veya sentetik ester/silikon sıvıdır.
Temel Özellikler:
| Özellik |
Mineral Yağ |
Ester Yağları |
| Birincil Fonksiyon |
Yalıtım + Soğutma |
Yalıtım + Soğutma + Yangın Güvenliği |
| Parlama Noktası |
≥ 140°C |
≥ 250°C |
| Biyobozunabilirlik |
Düşük (<%20) |
Yüksek (>%60-95) |
| Maliyet |
Düşük |
Orta-Yüksek |
Başlıca Kullanım Alanları:
| Sektör |
Uygulamalar |
| Enerji Üretimi |
Jeneratör yükseltici trafolar |
| İletim ve Dağıtım |
Güç ve dağıtım trafoları |
| Endüstri |
Fırın, redresör, raylı sistem trafoları |
| Yenilenebilir Enerji |
Rüzgar türbini, güneş santrali trafoları |
| Özel |
İç mekan trafoları (ester yağları), açık deniz |
20. ÖNEMLİ UYARILAR
-
Sadece "Yağ" Değil: Trafo yağı, sıkı kalite gereksinimlerine sahip özel bir mühendislik sıvısıdır. Standart hidrolik veya yağlama yağları trafo yağı olarak kullanılamaz.
-
PCB Riski: Eski trafolar (1980 öncesi) PCB (Poliklorlu Bifeniller) içerebilir – toksik, kalıcı bir çevre kirleticisi. Modern trafo yağları PCB içermez (< 2 ppm).
-
Ester Yağları vs Mineral Yağlar: Ester yağları (doğal veya sentetik) biyobozunabilirlikleri ve yüksek yanma noktaları nedeniyle çevresel olarak hassas konumlar (su kütlelerinin yakını, iç mekan) için tercih edilir.
-
Nem Kritiktir: Su içeriği, dielektrik dayanımı etkileyen en önemli faktördür. Yeni yağ < 30 ppm olmalıdır; servisteki yağ < 40 ppm olmalıdır.
-
İnhibitör Tükenmesi: Zamanla, oksidasyon inhibitörleri (örneğin DBPC) tüketilir. Asit değeri ve inhibitör içeriğinin düzenli test edilmesi esastır.
-
Çözünmüş Gaz Analizi (DGA): DGA, çalışan trafolarda iç arızaları (ark, aşırı ısınma, kısmi deşarj) tespit etmek için en önemli tanı testidir.
-
Yangın Güvenliği: İç mekan kurulumları için, yangın yönetmeliklerini karşılamak üzere mineral yağ (yanma noktası ~150°C) yerine ester yağları (yanma noktası > 300°C) kullanın.
-
Soğuk İklim Performansı: Naftenik yağlar, parafinik yağlara (-10°C) kıyasla daha düşük akma noktalarına (-40°C) sahiptir, bu da onları soğuk iklimler için uygun kılar.
-
Yeniden Rafinasyon: Kullanılmış trafo yağı, özelliklerini geri kazandırmak ve servis ömrünü uzatmak için yeniden rafine edilebilir (vakum distilasyonu, kil işlemi).
-
Aşındırıcı Kükürt: Bazı trafo yağları, bakır sargılara saldıran aşındırıcı kükürt bileşikleri içerebilir. Her zaman "aşındırıcı olmayan kükürt" yağı belirtin.
Önemli Beyan: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tam güvenlik, kullanım, depolama ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için her zaman üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS) başvurun.
