İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderDimetilformamid, Dimetil Formamid, Dimethyl Formamide, Dimethylformamide, DMF, 68-12-2
DİMETİLFORMAMİD (DMF)
N,N-Dimetilformamid / DMF
CAS Numarası: 68-12-2
EC Numarası: 200-679-5
1. KİMLİK BİLGİLERİ
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Kimyasal Adı | N,N-Dimetilformamid |
| Diğer İsimleri | DMF, Dimetilformamid, N,N-Dimetilmetanamid |
| Kimyasal Formülü | C₃H₇NO |
| Molekül Ağırlığı | 73.095 g/mol |
| CAS Numarası | 68-12-2 |
| EC Numarası (EINECS) | 200-679-5 |
| Görünüm | Renksiz ila hafif sarımsı berrak sıvı |
| Koku | Normalde kokusuz; beklemede balık benzeri koku oluşabilir |
2. FİZİKSEL ÖZELLİKLER
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Fiziksel Hali (20°C) | Sıvı |
| Görünüm | Renksiz, berrak sıvı |
| Koku | Normalde kokusuz; beklemede balık kokusu |
| Renk | Renksiz ila hafif sarı |
| Yoğunluk (20°C) | 0.948 g/cm³ |
| Erime Noktası | -78 °C |
| Kaynama Noktası | 153 °C |
| Parlama Noktası | 58 °C (kapalı kap) |
| Kendiliğinden Tutuşma Sıcaklığı | 410-445 °C |
| Buhar Basıncı (20°C) | 516 Pa (3.87 mmHg) |
| Kırılma İndisi (20°C) | 1.4305 nD |
| Viskozite (20°C) | 0.92 cP |
| Suda Çözünürlük | Tamamen karışabilir |
| Organik Çözücülerde Çözünürlük | Çoğu organik çözücü ile karışabilir (alkoller, eterler, ketonlar, esterler, hidrokarbonlar) |
| Dielektrik Sabiti (25°C) | 36.7 |
| Dipol Momenti | 3.86 D |
3. KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Kimyasal Formül | C₃H₇NO |
| Molekül Ağırlığı | 73.095 g/mol |
| Kimyasal Sınıf | Polar aprotik çözücü; amid |
| pH | Nötr (yaklaşık 7) |
| Reaktivite | Normal koşullarda kararlı; kuvvetli oksitleyiciler, indirgeyiciler, kuvvetli asitler, kuvvetli bazlarla reaksiyona girer |
| Bozunma | Yüksek sıcaklıklarda (>300°C) bozunarak dimetilamin ve karbon monoksit açığa çıkarır |
| Higroskopiklik | Higroskopiktir (havadan nem çeker) |
Temel Kimyasal Özellikler:
-
Yüksek kaynama noktalı polar aprotik çözücü
-
Birçok organik ve inorganik bileşiği çözme kabiliyeti
-
SN2 reaksiyonlarını kolaylaştırır
-
Kuvvetli asit veya baz yokluğunda ısıya karşı kararlıdır
Termal Bozunma:
(CH₃)₂NCHO + Isı → (CH₃)₂NH + CO↑
4. ÜRETİM YÖNTEMLERİ
| Yöntem | Açıklama | Reaksiyon |
|---|---|---|
| Metil format + Dimetilamin | Metil format dimetilamin ile reaksiyona girerek DMF ve metanol oluşturur | HCOOCH₃ + (CH₃)₂NH → HCON(CH₃)₂ + CH₃OH |
| Karbon monoksit + Dimetilamin | Dimetilamin karbon monoksit ile katalizör varlığında reaksiyona girer | (CH₃)₂NH + CO → HCON(CH₃)₂ |
| Formik asit + Dimetilamin | Formik asit dimetilamin ile reaksiyona girer; su uzaklaştırılır | HCOOH + (CH₃)₂NH → HCON(CH₃)₂ + H₂O |
Birincil Endüstriyel Yöntem: Karbon monoksit + dimetilamin (metoksit katalizörü)
5. KULLANIM ALANLARI
5.1. Kimyasal Çözücü (Birincil Kullanım – En Önemli)
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Polar Aprotik Çözücü | Hem polar hem de polar olmayan bileşikleri çözer |
| Reaksiyon Ortamı | Birçok kimyasal sentezde kullanılır |
| SN2 Reaksiyonları | SN2 tipi reaksiyonları teşvik eder |
5.2. Tekstil Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Akrilik Lif Üretimi | Akrilik liflerin ıslak eğrilmesinde çözücü |
| Spandex (Elastan) Üretimi | Poliüretan elastomer üretiminde çözücü |
| Boyama | Bazı boyalar için çözücü |
5.3. İlaç Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| İlaç Sentezi | Çeşitli ilaç ara ürünleri için reaksiyon çözücüsü |
| API Üretimi | Aktif farmasötik bileşen üretiminde çözücü |
| Kristalizasyon Ortamı | Saflaştırma proseslerinde kullanılır |
5.4. Tarım Kimyasalları (Pestisitler)
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Pestisit Üretimi | Böcek ilacı, herbisit, fungisit sentezi için çözücü |
| Formülasyon | Pestisit formülasyonlarında ortak çözücü |
5.5. Sentetik Deri ve Kaplama Filmleri
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Poliüretan (PU) Deri | PU kaplama çözeltileri için çözücü |
| Kaplama Filmleri | Yüksek performanslı kaplamalar için çözücü |
| Yapıştırıcılar | Poliüretan yapıştırıcılar için çözücü |
5.6. Plastikler ve Polimerler
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Polimer Sentezi | Çeşitli polimerizasyon reaksiyonları için çözücü |
| Polimer İşleme | Poliakrilonitril, poliüretan, poliamid için çözücü |
| Membran Üretimi | Membran döküm proseslerinde çözücü |
5.7. Elektronik Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Yarı İletken Üretimi | Fotorezist sıyırıcı, çözücü |
| Elektronik Temizleme | Elektronik bileşenlerin temizliği |
5.8. Diğer Uygulamalar
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Boyalar ve Kaplamalar | Özel kaplamalar için çözücü |
| Boya Sökücüler | Boya sökme formülasyonlarında aktif çözücü |
| Mürekkepler | Matbaa mürekkepleri için çözücü |
| Yapıştırıcılar | Endüstriyel yapıştırıcılar için çözücü |
| Gaz Arıtma | Asetilen ve diğer gazlar için emici |
6. ÇÖZÜNÜRLÜK PARAMETRELERİ
| Çözündüğü | Çözünmediği |
|---|---|
| Su (tamamen) | Doymuş hidrokarbonlar |
| Alkoller | Bazı alifatik hidrokarbonlar |
| Eterler | – |
| Ketonlar | – |
| Esterler | – |
| Klorlu çözücüler | – |
| Aromatik hidrokarbonlar | – |
Çözme Gücü:
-
Birçok polar ve polar olmayan organik bileşiği çözer
-
Birçok inorganik tuzu çözer
-
Polimerler için mükemmel çözücü (poliakrilonitril, poliüretan, poliamid, PVC)
7. DEPOLAMA VE KULLANIM
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Depolama Koşulları | Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan; 15-25°C önerilir |
| Kap Gereksinimleri | Sıkıca kapatılmış paslanmaz çelik, alüminyum, HDPE veya cam kaplar |
| Korunması Gerekenler | Isı, doğrudan güneş ışığı, nem, kuvvetli oksitleyiciler, kuvvetli asitler, kuvvetli bazlar |
| Raf Ömrü | 12-24 ay (neme karşı korumalı uygun depolamada) |
| Higroskopiklik | Higroskopiktir – havadan nem çeker; kabı sıkıca kapalı tutun |
| Geçimsiz Maddeler | Kuvvetli oksitleyiciler (örn. nitrik asit, peroksitler), kuvvetli asitler, kuvvetli bazlar, indirgeyiciler |
| Ambalaj Seçenekleri | 200 L varil, 1,000 L IBC paletli tank, dökme tanker (karayolu/demiryolu), 20 L bidon |
8. GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ
GHS Sınıflandırması
| Tehlike Sınıfı | Kategori |
|---|---|
| Yanıcı Sıvılar | Kategori 3 (H226) |
| Akut Toksisite (Oral) | Kategori 4 (H302) |
| Akut Toksisite (Soluma) | Kategori 4 (H332) |
| Akut Toksisite (Dermal) | Kategori 4 (H312) |
| Ciddi Göz Hasarı | Kategori 2 (H319) |
| Cilt Tahrişi | Kategori 2 (H315) |
| Üreme Toksisitesi | Kategori 1B (H360D) |
Zararlılık İfadeleri (H-Codes)
| Kod | İfade |
|---|---|
| H226 | Alevlenir sıvı ve buhar |
| H302 | Yutulması halinde zararlıdır |
| H312 | Cilt ile teması halinde zararlıdır |
| H315 | Cilt tahrişine neden olur |
| H319 | Ciddi göz tahrişine neden olur |
| H332 | Solunması halinde zararlıdır |
| H360D | Doğmamış çocuğa zarar verebilir |
Güvenlik İfadeleri (P-Codes)
| Kod | İfade |
|---|---|
| P210 | Isıdan, sıcak yüzeylerden, kıvılcımlardan, açık alevlerden uzak tutun |
| P233 | Kabı sıkıca kapalı tutun |
| P240 | Kabı ve alıcı ekipmanı topraklayın ve bağlayın |
| P241 | Patlamaya dayanıklı elektrikli ekipman kullanın |
| P242 | Kıvılcım çıkarmayan aletler kullanın |
| P243 | Statik deşarja karşı önlem alın |
| P260 | Buğu/buharını solumayın |
| P280 | Koruyucu eldiven, koruyucu giysi, göz koruması kullanın |
| P301+P312 | YUTULDUĞUNDA: Kendinizi iyi hissetmezseniz ZEHİR MERKEZİNİ arayın |
| P305+P351+P338 | GÖZ İLE TEMASINDA: Su ile birkaç dakika dikkatlice durulayın |
Toksikolojik Bilgiler
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Oral LD50 (sıçan) | 2,800 – 3,700 mg/kg |
| Dermal LD50 (tavşan) | > 5,000 mg/kg |
| İnhalasyon LC50 (sıçan) | 4.8 mg/L (4 saat) |
| Cilt Tahrişi | Hafif ila orta derecede tahriş edici |
| Göz Tahrişi | Orta ila şiddetli tahriş edici |
Sağlık Etkileri:
-
Akut: Karın ağrısı, mide bulantısı, kusma, baş ağrısı, halsizlik, baş dönmesi, kabızlık
-
Kronik: Karaciğer hasarı (hepatotoksisite), alkol intoleransı (disülfiram benzeri reaksiyon)
-
Üreme: Doğmamış çocuğa zarar verebilir (gelişimsel toksisite)
NFPA 704
| Sağlık (Mavi) | Yangın (Kırmızı) | Reaktivite (Sarı) | Özel (Beyaz) |
|---|---|---|---|
| 2 | 2 | 0 | Yok |
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
| Ekipman | Öneri |
|---|---|
| Solunum Koruması | Organik buhar respiratörü (havalandırma yetersizse) |
| El Koruması | Kimyasala dayanıklı eldivenler (bütil kauçuk, neopren, nitril) |
| Göz Koruması | Yan siperlikli kimyasal güvenlik gözlüğü |
| Vücut Koruması | Kimyasala dayanıklı önlük, lab önlüğü, koruyucu giysi |
İlk Yardım Önlemleri
| Maruziyet Yolu | Yapılacak İşlem |
|---|---|
| Soluma | Temiz havaya çıkarın. Solunum tahrişi veya diğer semptomlar devam ederse tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması | En az 15 dakika bol su ve sabunla yıkayın. Kirlenmiş giysileri çıkarın. |
| Göz Teması | En az 15 dakika bol su ile hemen durulayın. Tıbbi yardım alın. |
| Yutma | Ağzı çalkalayın. Kusturmayın. Derhal tıbbi yardım alın. |
9. YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Parlama Noktası | 58 °C (kapalı kap) |
| Kendiliğinden Tutuşma Sıcaklığı | 410-445 °C |
| Yanıcılık Limitleri (hava) | Alt: %2.2 – Üst: %15.2 |
| Yangın Tehlikesi | Yanıcı sıvı |
| Söndürme Maddeleri | Karbondioksit, kuru kimyevi toz, alkole dayanıklı köpük, su spreyi |
| Özel Tehlikeler | Isıtıldığında bozunarak toksik gazlar (CO, NOₓ, dimetilamin) açığa çıkarır |
| Koruyucu Donanım | Basınçlı solunum cihazı (SCBA), tam koruyucu giysi |
10. ÇEVRESEL BİLGİLER
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Biyobozunabilirlik | Kolay biyobozunur |
| Sucul Toksisite | Orta; sucul yaşam için zararlıdır |
| Biyobirikim | Düşük potansiyel (log Kow = -1.01) |
| Kalıcılık | Düşük |
| Atık Bertarafı | Yerel düzenlemelere göre bertaraf edin. Baca gazı arıtma sistemli onaylı tesiste yakın. |
11. TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| UN Numarası | 2265 |
| Tehlike Sınıfı | 3 (Yanıcı sıvı) |
| Ambalaj Grubu | III |
| Doğru Taşıma Adı | N,N-DİMETİLFORMAMİD |
| ADR/RID Sınıfı | 3 |
| IMDG Sınıfı | 3 |
| IATA (Hava) Sınıfı | 3 |
| Deniz Kirletici | Hayır |
| EMS | F-E, S-D |
12. MEVZUAT BİLGİLERİ
| Bölge | Durum |
|---|---|
| AB | REACH kayıtlı; üreme toksisitesi nedeniyle SVHC (Çok Yüksek Endişe Verici Madde) olarak listelenmiştir |
| Türkiye (KKDİK) | Zorunlu uyum; kayıt gerektirir |
| ABD (TSCA) | Listelenmiştir |
| Kanada (DSL) | Listelenmiştir |
| Avustralya (AICS) | Listelenmiştir |
| Japonya (ENCS) | Listelenmiştir |
| Kore (KECL) | Listelenmiştir |
| OSHA | Tehlikeli kimyasal olarak düzenlenmiştir |
Kısıtlamalar:
-
Üreme toksisitesi (Kategori 1B) – sıkı mesleki maruziyet sınırları
-
Etiketleme: "Doğmamış çocuğa zarar verebilir"
13. DİĞER İSİMLER VE EŞ ANLAMLILAR
| Türkçe İsim | İngilizce İsim |
|---|---|
| Dimetilformamid | Dimethylformamide |
| DMF | DMF |
| N,N-Dimetilformamid | N,N-Dimethylformamide |
| N,N-Dimetilmetanamid | N,N-Dimethylmethanamide |
14. DİĞER YAYGIN ÇÖZÜCÜLERLE KARŞILAŞTIRMA
| Özellik | DMF | DMAc (N,N-Dimetilasetamid) | DMSO (Dimetil sülfoksit) | NMP (N-Metilpirolidon) |
|---|---|---|---|---|
| Kaynama Noktası (°C) | 153 | 165 | 189 | 202 |
| Erime Noktası (°C) | -78 | -20 | 18.5 | -24 |
| Yoğunluk (g/cm³) | 0.948 | 0.937 | 1.101 | 1.028 |
| Dielektrik Sabiti | 36.7 | 37.8 | 46.5 | 32.2 |
| Parlama Noktası (°C) | 58 | 70 | 95 | 91 |
| Toksisite | Üreme toksini | Üreme toksini | Düşük toksisite | Üreme toksini |
15. ÖZET
Dimetilformamid (DMF, CAS 68-12-2) , renksiz, yüksek kaynama noktalı, polar aprotik bir çözücüdür. Su ve çoğu organik çözücü ile tamamen karışabilir. DMF, tekstil, ilaç, tarım kimyasalları, plastikler ve sentetik deri endüstrilerinde yaygın olarak kullanılır.
Temel Özellikler:
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Görünüm | Renksiz, berrak sıvı |
| Kaynama Noktası | 153 °C |
| Parlama Noktası | 58 °C (yanıcı) |
| Çözünürlük | Su ve organik çözücülerle tamamen karışabilir |
| Polarite | Polar aprotik çözücü |
Başlıca Kullanım Alanları:
| Sektör | Uygulamalar |
|---|---|
| Kimya Endüstrisi | Kimyasal reaksiyonlar için polar aprotik çözücü |
| Tekstil | Akrilik lif ve spandex üretiminde çözücü |
| İlaç | İlaç sentezi için reaksiyon çözücüsü |
| Tarım Kimyasalları | Pestisit üretimi için çözücü |
| Sentetik Deri | PU kaplamalar için çözücü |
| Plastikler ve Polimerler | Polimer işleme için çözücü |
| Elektronik | Fotorezist sıyırıcı, temizlik maddesi |
Temel Güvenlik Noktaları:
-
YANICI – Parlama noktası 58°C; tutuşma kaynaklarından uzak tutun
-
ÜREME TOKSİNİ – Doğmamış çocuğa zarar verebilir
-
KARACİĞER TOKSİSİTESİ – Kronik maruziyet karaciğer hasarına neden olur
-
ALKOL İNTOLERANSI – Alkol ile disülfiram benzeri reaksiyona neden olabilir
-
CİLTTEN EMİLİR – Uygun KKD kullanın
16. ÖNEMLİ UYARILAR
-
Ciltten Emilim: DMF cilt tarafından kolayca emilir. Cilt teması kesinlikle önlenmelidir. Eldiven ve koruyucu giysi zorunludur.
-
Üreme Toksini: DMF, Kategori 1B üreme toksini olarak sınıflandırılmıştır (doğmamış çocuğa zarar verebilir). Doğurganlık çağındaki kadınlar ekstra önlem almalıdır.
-
Disülfiram Benzeri Reaksiyon: DMF maruziyetini takiben alkol tüketimi, disülfiram benzeri reaksiyona (kızarma, bulantı, kusma, baş ağrısı, taşikardi) neden olabilir. Çalışanlar maruziyetten sonra alkolden kaçınmalıdır.
-
Karaciğer Toksisitesi: Kronik veya tekrarlayan maruziyet karaciğer hasarına neden olabilir. Potansiyel maruziyeti olan çalışanlar için düzenli karaciğer fonksiyon testleri önerilir.
-
Higroskopik: DMF havadan nem çeker. Neme duyarlı uygulamalar için taze DMF kullanın ve kapları sıkıca kapalı tutun.
-
Yanıcılık: DMF'nin parlama noktası 58°C'dir. Patlamaya dayanıklı elektrikli ekipman kullanın ve statik deşarjı önlemek için aktarım sırasında kapları topraklayın.
-
Atık Bertarafı: DMF atığı, baca gazı arıtma sistemli onaylı bir tesiste yakılmalıdır. Su kütlelerine deşarj etmeyin.
-
Mevzuat Durumu: DMF, AB'de REACH kapsamında Çok Yüksek Endişe Verici Madde (SVHC) olarak listelenmiştir. Sıkı mesleki maruziyet sınırları geçerlidir.
-
Alternatifler: Bazı uygulamalar için daha az toksik alternatifler (örn. NMP, DMSO, iyonik sıvılar) düşünülebilir, ancak her birinin kendi güvenlik profili vardır.
-
Acil Müdahale: Dökülme durumunda, inert emici malzeme ile çevreleyin. Cilt ve göz temasından kaçının. Temizlik için patlamaya dayanıklı ekipman kullanın.
Önemli Beyan: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tam güvenlik, kullanım, depolama ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için her zaman üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS) başvurun.
