İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderFitaz, Fitik Asit Fosfataz, Phytase, Phytic Acid Phosphatase, Myo-Inositol Hexakis Phosphate Phospho Hydrolase, 37288-11-2
Fitaz / Fitik Asit Fosfataz / Mio-İnozitol Hekzakisfosfat Fosfohidrolaz / 3-Fitaz / 6-Fitaz
CAS Numarası: 37288-11-2
EC Numarası: 253-437-0
Enzim Sınıfı: EC 3.1.3.8 / EC 3.1.3.26 / EC 3.1.3.72
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Ürün Adı | Fitaz |
| Diğer İsimler | Fitik Asit Fosfataz, Mio-İnozitol Hekzakisfosfat Fosfohidrolaz, 3-Fitaz, 6-Fitaz, Fitik Asit Parçalayıcı Enzim |
| CAS Numarası | 37288-11-2 |
| EC Numarası (EINECS) | 253-437-0 |
| Enzim Sınıfı | Hidrolaz (EC 3.1.3.8 / EC 3.1.3.26 / EC 3.1.3.72) |
| Sistematik Adı | Mio-inozitol hekzakisfosfat fosfohidrolaz |
| Kimyasal Yapı | Protein (polipeptit zinciri), globüler yapı, fosfataz |
| Kaynak | Mantarlar (Aspergillus niger, Aspergillus oryzae, Aspergillus ficuum, Rhizopus spp.), Bakteriler (Bacillus subtilis, Escherichia coli, Pseudomonas spp.), Bitkiler (buğday, mısır, arpa, soya) |
| Görünüm | Açık kahverengiden beyaza toz veya sıvı formülasyon |
| Çözünürlük | Suda iyi çözünür |
| Moleküler Ağırlık | 40.000 - 100.000 Da (kaynağa bağlı olarak değişir) |
| Fosfataz Sınıfı | Histidin asit fosfataz (HAP) / Sistein fosfataz (CP) |
Açıklama:
Fitaz, fitik asidi (mio-inozitol hekzakisfosfat) parçalayarak fosfor ve diğer minerallerin (kalsiyum, çinko, magnezyum, demir) serbest kalmasını sağlayan bir enzimdir. Fitik asit, tahıl, baklagil ve yağlı tohumlarda doğal olarak bulunan bir anti-besin maddesidir ve minerallerin emilimini engeller. Fitaz, fitik asit molekülünden fosfat gruplarını hidrolize ederek serbest bırakır, böylece besin emilimini artırır. Gıda endüstrisinde besin değerini yükseltme, özellikle yem katkılarında hayvanların mineral alımını iyileştirme ve çevresel fosfor kirliliğini azaltma amacıyla kullanılır. Ayrıca insan beslenmesinde fitat içeren gıdaların (tahıl, baklagil) besin değerini artırmak için kullanılmaktadır.BÖLÜM 2: EŞ ANLAMLILAR VE DİĞER İSİMLER
| Tür | İsim |
|---|---|
| Yaygın İsimler | Fitaz, Fitik Asit Fosfataz, Fitik Asit Parçalayıcı Enzim |
| Enzimatik İsimler | Mio-İnozitol Hekzakisfosfat Fosfohidrolaz, 3-Fitaz, 6-Fitaz, İnozitol Polifosfat Fosfataz |
| EC Numarası | 3.1.3.8 / 3.1.3.26 / 3.1.3.72 |
| CAS Numarası | 37288-11-2 |
| HS Kodu | 3507.90.90 |
| WGK Almanya | 1 (su için düşük tehlike) |
3.1. Moleküler Yapı
Fitaz, bir polipeptit zincirinden oluşan globüler bir protein yapısına sahiptir. Aktif bölgesi, substrat olan fitik asit molekülünün fosfat gruplarına bağlanarak hidrolizi gerçekleştiren belirli amino asit kalıntılarını içerir. Enzim, histidin asit fosfataz (HAP) veya sistein fosfataz (CP) sınıflarına ait olabilir. Moleküler ağırlık, kaynağa bağlı olarak 40.000-100.000 Da arasında değişir. Mantar kaynaklı fitazlar (Aspergillus niger) tipik olarak 80.000-100.000 Da ağırlığındayken, bakteriyel fitazlar (Escherichia coli) 40.000-50.000 Da arasındadır. Enzim, fitik asit molekülünden fosfat gruplarını sırayla uzaklaştırır.
3.2. Katalitik Mekanizma
Fitaz, fitik asitin hidrolizini aşağıdaki adımları içeren bir mekanizma ile katalizler:
Substrat Bağlanması: Fitik asit molekülü, enzimin aktif bölgesine bağlanır.
Fosfat Grubu Hidrolizi: Enzim, fitik asit molekülündeki bir fosfat ester bağını hidrolize eder.
Fosfat Serbest Bırakılması: Serbest fosfat iyonu (H₂PO₄⁻) ve indirgenmiş fitik asit (inozitol pentakisfosfat) açığa çıkar.
Tekrarlı Hidroliz: Enzim, fitik asit molekülündeki tüm fosfat grupları serbest kalana kadar hidrolize devam eder.
3.3. Fitaz Türleri (Spesifite)
| Tip | EC Numarası | Spesifite | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 3-Fitaz | 3.1.3.8 | İnozitol 1,2,4,5,6-pentakisfosfat | Mantarlar, Bakteriler |
| 4-Fitaz | 3.1.3.26 | İnozitol 1,2,3,5,6-pentakisfosfat | Bakteriler |
| 5-Fitaz | 3.1.3.72 | İnozitol 1,2,3,4,6-pentakisfosfat | Bitkiler (buğday, arpa, mısır) |
| 6-Fitaz | 3.1.3.26 | İnozitol 1,2,3,4,5-pentakisfosfat | Bakteriler, Mantarlar |
3.4. Temel Yapısal Özellikler
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Katalitik Alan | Fosfataz (histidin asit fosfataz veya sistein fosfataz) |
| Substrat Spesifitesi | Fitik asit (inozitol hekzakisfosfat), İnozitol fosfatlar |
| Fosfat Giderme | Fitik asit molekülünden 1-6 fosfat grubunu hidrolize eder |
| Çözünürlük | Suda iyi çözünür |
| İzoelektrik Nokta (pI) | ~5.0 - 6.5 (kaynağa bağlı) |
| Metal Gereksinimi | Kalsiyum (Ca²⁺) iyonları aktiviteyi artırır, Magnezyum (Mg²⁺) gereksiz (bazı formlar) |
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Görünüm | Açık kahverengiden beyaza toz, granül veya sıvı |
| Koku | Hafif fermente veya kendine özgü (enzimatik) koku |
| Renk (Toz) | Açık kahverengiden beyaza |
| Moleküler Ağırlık | 40.000 - 100.000 Da (kaynağa bağlı) |
| İzoelektrik Nokta (pI) | ~5.0 - 6.5 (kaynağa bağlı) |
| Suda Çözünürlük | İyi çözünür |
| Etanolde Çözünürlük | Çözünmez (çöktürülür) |
| Asetonda Çözünürlük | Çözünmez (çöktürülür) |
| Yoğunluk (Toz) | ~0.5 - 0.7 g/cm³ (sıkıştırılmamış) |
| Kuruma Kaybı (Toz) | ≤ 8.0 % |
| pH Optimum | 4.5 – 6.0 |
| pH Kararlılığı | 3.0 – 7.5 |
| Sıcaklık Optimumu | 45 – 55°C |
| Sıcaklık Kararlılığı | 55°C'ye kadar stabil; 60°C'nin üzerinde hızla inaktive olur |
| Aktivite İnhibitörleri | Ağır metaller (Hg²⁺, Cu²⁺, Pb²⁺), Fosfat (ürün inhibisyonu), EDTA, Fitik asit (yüksek konsantrasyonda) |
| Aktivite Aktivatörleri | Kalsiyum (Ca²⁺) iyonları, Magnezyum (Mg²⁺) iyonları, Mangan (Mn²⁺) iyonları |
| Substrat | Fitik asit (inozitol hekzakisfosfat) |
| Ürün | İnozitol fosfatlar, Serbest fosfat (H₂PO₄⁻) |
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| EC Numarası | 3.1.3.8 / 3.1.3.26 / 3.1.3.72 |
| Sistematik Adı | Mio-inozitol hekzakisfosfat fosfohidrolaz |
| Reaksiyon | Fitik Asit + n H₂O → İnozitol Fosfatlar + n H₂PO₄⁻ |
| Substrat Spesifitesi | Fitik asit (inozitol hekzakisfosfat), İnozitol pentakisfosfat, İnozitol tetrakisfosfat |
| Bölünme Tipi | Hidrolaz (fosfataz) |
| Bağ Spesifitesi | Fosfat ester bağları (C-O-P) |
| Ürün Tipi | İnozitol fosfatlar, Serbest fosfat (H₂PO₄⁻) |
| Aktivite Birimi (FTU) | 1 FTU = pH 5.5 ve 37°C'de 1 dakikada 1 μmol serbest fosfat oluşturan enzim miktarı (Fitaz Birimi) |
| Spesifik Aktivite | 50 - 500 FTU/mg (saflığa ve kaynağa bağlı olarak) |
| Aktivite Tayini | Spektrofotometrik yöntem (fosfat tayini - amonyum molibdat ile), Radyoizotop yöntemi |
| Hidroliz Derecesi | Standart koşullar altında tipik olarak %50-100; enzim dozajı, reaksiyon süresi ve substrat tipine bağlı olarak değişir |
| Fosfat Salınımı | Fitik asit molekülünden 1-6 fosfat grubu salınabilir |
Fitaz, fitik asitin hidrolizini aşağıdaki adımları içeren bir mekanizma ile katalizler:
6.1. Substrat Bağlanması
Fitik asit molekülü (inozitol hekzakisfosfat), enzimin aktif bölgesine bağlanır. Bağlanma, fosfat grupları ile enzimin aktif bölgesindeki pozitif yüklü amino asit kalıntıları arasındaki elektrostatik etkileşimler ile gerçekleşir.
6.2. Fosfat Ester Bağının Hidrolizi
Enzim, fitik asit molekülündeki bir fosfat ester bağını (C-O-P) hidrolize eder. Bu reaksiyon sonucunda serbest fosfat iyonu (H₂PO₄⁻) ve indirgenmiş fitik asit (inozitol pentakisfosfat) oluşur.
6.3. Ardışık Fosfat Giderimi
Enzim, fitik asit molekülünden sırayla fosfat gruplarını uzaklaştırır. Her hidroliz adımında bir fosfat grubu serbest kalır. Enzimin spesifitesine bağlı olarak, fitik asit molekülünden 1 ila 6 fosfat grubu hidrolize edilebilir.
6.4. Ürün Oluşumu
Reaksiyon sonucunda, daha az fosfat içeren inozitol fosfatlar (inozitol mono-, di-, tri-, tetra-, pentakisfosfat) ve serbest fosfat iyonları oluşur. Serbest fosfat, bitkiler ve hayvanlar tarafından emilebilir.
7.1. Fitik Asit Hidrolizi (Genel Reaksiyon)
Fitik Asit + n H₂O → İnozitol Fosfatlar + n H₂PO₄⁻
7.2. Tam Hidroliz (Tüm Fosfat Grupları)
C₆H₁₈O₂₄P₆ + 6 H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6 H₂PO₄⁻
7.3. Kısmi Hidroliz (Bir Fosfat Grubu)
C₆H₁₈O₂₄P₆ + H₂O → C₆H₁₆O₂₁P₅ + H₂PO₄⁻
7.4. Enzim İnaktivasyonu (Isıl)
Fitaz (aktif) → Fitaz (inaktif) (≥60°C, 10-15 dakika)
7.5. Ürün İnhibisyonu
Fitaz + H₂PO₄⁻ → Fitaz-H₂PO₄⁻ Kompleksi (inaktif)
| Tip | Kaynak | Optimum pH | Optimum Sıcaklık | Moleküler Ağırlık (Da) | Spesifite | Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Aspergillus Fitazı | Aspergillus niger | 4.5-5.5 | 45-55°C | 80,000-100,000 | 3-Fitaz | Yem katkıları, gıda |
| Aspergillus Fitazı | Aspergillus oryzae | 4.5-5.5 | 45-50°C | 85,000-95,000 | 3-Fitaz | Yem katkıları |
| Aspergillus Fitazı | Aspergillus ficuum | 4.0-5.0 | 50-55°C | 85,000-95,000 | 3-Fitaz | Gıda, yem katkıları |
| Bakteriyel Fitaz | Escherichia coli | 4.5-6.0 | 50-55°C | 40,000-50,000 | 6-Fitaz | Yem katkıları |
| Bakteriyel Fitaz | Bacillus subtilis | 5.5-7.0 | 45-50°C | 40,000-45,000 | 3/4-Fitaz | Yem katkıları |
| Bitkisel Fitaz | Buğday, arpa, mısır | 5.0-5.5 | 45-50°C | 60,000-70,000 | 5-Fitaz | Gıda, insan beslenmesi |
| Rekombinant Fitaz | Genetiği değiştirilmiş mikroorganizmalar | Kaynağa bağlı | Kaynağa bağlı | Kaynağa bağlı | Değişken | Yem katkıları, gıda |
9.1. Hayvan Besleme ve Yem Katkıları
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Kullanım Koşulu |
|---|---|---|
| Fosfor Biyoyararlanımı | Fitik asiti parçalayarak fitat bağlı fosforu serbest bırakır, fosfor emilimini artırır. | 500-1000 FTU/kg yem; 45-55°C; pH 4.5-6.0; peletleme öncesi veya yem karışımında |
| Mineral Emilimi | Kalsiyum, çinko, magnezyum, demir gibi minerallerin emilimini artırır. | 500-1000 FTU/kg yem |
| Büyüme Performansı | Hayvanların büyüme hızını ve yem dönüşüm oranını iyileştirir. | 500-1000 FTU/kg yem |
| Çevresel Fosfor Kirliliği | Hayvan dışkısındaki fosfor miktarını azaltarak çevre kirliliğini önler. | 500-1000 FTU/kg yem |
Örnek Reçete – Kanatlı Yemi Fitaz İlavesi:
Kanatlı yemi (mısır-soya bazlı): 1000 kg
Fitaz: 5-50 g (aktiviteye göre, 500-1000 FTU/kg)
Uygulama: Yem karışımına ekleme
Peletleme sıcaklığı: 45-55°C (optimum)
Fitazı yem karışımına homojen olarak ekleyin. Peletleme işleminde sıcaklığı optimum aralıkta (55°C'ye kadar) tutun. Yüksek sıcaklık (>60°C) enzim aktivitesini azaltabilir. Enzim, hayvanın sindirim sisteminde fitik asiti parçalayarak fosfor ve minerallerin emilimini artırır.
9.2. Gıda Endüstrisi (İnsan Beslenmesi)
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Kullanım Koşulu |
|---|---|---|
| Tahıl Ürünleri | Ekmek, makarna, bisküvi gibi tahıl ürünlerinde fitik asit içeriğini azaltır, mineral biyoyararlanımını artırır. | 0.01-0.05% (un ağırlığı); 45-50°C; pH 4.5-5.5; 30-120 dakika |
| Baklagil Ürünleri | Baklagillerde fitik asit içeriğini azaltır. | 0.01-0.05%; 45-50°C; pH 4.5-5.5; 30-120 dakika |
| Soya Ürünleri | Soya ürünlerinde fitik asit içeriğini azaltır, protein ve mineral emilimini artırır. | 0.01-0.05%; 45-50°C; pH 4.5-5.5; 30-120 dakika |
| Bebek Mamaları | Bebek mamalarında mineral biyoyararlanımını artırır. | 0.005-0.02%; 45-50°C; pH 4.5-5.5 |
Örnek Reçete – Ekmekte Fitik Asit Azaltma:
Un: 100 kg
Fitaz: 10-50 g (aktiviteye göre)
Uygulama sıcaklığı: 45-50°C (hamur fermentasyonunda)
pH: 4.5-5.5
İnkübasyon süresi: 30-120 dakika
Fitazı hamur suyunda çözün ve hamur hazırlama sırasında ekleyin. Hamur fermentasyonu sırasında 45-50°C'de inkübe edin. Fitaz, fitik asiti parçalayarak fosfor ve minerallerin serbest kalmasını sağlar. Bu, ekmeğin besin değerini artırır.
9.3. Gıda İşleme ve Fermentasyon
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Kullanım Koşulu |
|---|---|---|
| Bira Üretimi | Malt ve yardımcı tahıllardaki fitik asit içeriğini azaltır. | 0.001-0.005%; 45-50°C; pH 4.5-5.5; mayşeleme sırasında |
| Fermantasyon Ürünleri | Soya sosu, miso, tempeh gibi fermente ürünlerde fitik asit içeriğini azaltır. | 0.001-0.005%; 45-50°C; pH 4.5-5.5 |
| Tahıl İşleme | Kahvaltılık tahıllarda mineral biyoyararlanımını artırır. | 0.005-0.02%; 45-50°C; pH 4.5-5.5 |
9.4. Tarım ve Toprak İyileştirme
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Kullanım Koşulu |
|---|---|---|
| Toprak Fitaz Uygulaması | Topraktaki fitat bağlı fosforun bitkiler tarafından alınabilir hale gelmesini sağlar. | 0.01-0.05%; 25-35°C; pH 5.0-6.0 |
| Kompostlama | Organik atıklardaki fitik asit içeriğini azaltır. | 0.01-0.05%; 25-35°C; pH 5.0-6.0 |
| Fosforlu Gübre Etkinliği | Topraktaki organik fosforun mineralizasyonunu artırır. | 0.01-0.05%; 25-35°C; pH 5.0-6.0 |
9.5. İlaç ve Nutrasötik Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Kullanım Koşulu |
|---|---|---|
| Mineral Takviyeleri | Mineral biyoyararlanımını artıran takviye ürünleri. | Formülasyona bağlı |
| Sindirim Sağlığı | Fitik asit giderimi ile mineral emilimini iyileştiren ürünler. | Formülasyona bağlı |
| Beslenme Desteği | Çinko, demir, kalsiyum gibi minerallerin emilimini artıran ürünler. | Formülasyona bağlı |
9.6. Biyokataliz ve Endüstriyel Uygulamalar
| Uygulama | Fonksiyon | Tipik Kullanım Koşulu |
|---|---|---|
| İnozitol Üretimi | Fitik asitten inozitol üretimi. | 45-55°C; pH 4.5-6.0 |
| Fosfat Geri Kazanımı | Atıklardan fosfat geri kazanımı. | 45-55°C; pH 4.5-6.0 |
| Biyodizel Üretimi | Fosfolipit giderimi. | 45-55°C; pH 4.5-6.0 |
9.7. Diğer Uygulamalar
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Balık Yemi | Balık yemlerinde fosfor ve mineral biyoyararlanımını artırma. |
| Evcil Hayvan Mamaları | Evcil hayvan mamalarında besin değerini artırma. |
| Bitki Yetiştiriciliği | Fitat bağlı fosforun bitkiler tarafından alınmasını sağlama. |
| Atık Su Arıtımı | Atık sulardaki fosfat giderimi. |
10.1. Fitaz vs Asit Hidroliz (Kimyasal)
| Özellik | Asit Hidroliz | Fitaz (Enzimatik) |
|---|---|---|
| Artıları | Hızlı; basit proses; düşük maliyet (asit) | Spesifik; seçici; yan ürün oluşumu az; hafif koşullar; sürdürülebilir; yüksek saflıkta ürün |
| Eksileri | Spesifik değil; yan ürünler; yüksek sıcaklık/basınç; korozyon; atık asit; çevresel risk | Yavaş; maliyetli; substrat inhibisyonu; ürün inhibisyonu; stabilite sorunları |
| Seçim | Büyük ölçekli, spesifik olmayan hidroliz için tercih edilir | Spesifik ürün profili, gıda ve yem uygulamaları için tercih edilir |
10.2. Fitaz vs Fosfataz (EC 3.1.3.1)
| Özellik | Fosfataz (Alkalin/Acid) | Fitaz |
|---|---|---|
| Artıları | Geniş substrat spesifitesi; fosfat esterleri hidrolize eder | Spesifik olarak fitik asiti hidrolize eder; fitat bağlı fosforu serbest bırakır |
| Eksileri | Fitik asiti etkili hidrolize etmez | Sadece fitik asit ve inozitol fosfatları hidrolize eder |
| Seçim | Genel fosfataz aktivitesi gerektiğinde tercih edilir | Spesifik fitik asit hidrolizi için tercih edilir |
10.3. Fitaz vs Mikroorganizmalar (Fitat Minerilizasyonu)
| Özellik | Mikroorganizmalar | Fitaz (Enzimatik) |
|---|---|---|
| Artıları | Doğal; çoklu enzim aktivitesi; yan ürünler | Spesifik; kontrollü; hızlı; yüksek saflık; öngörülebilir |
| Eksileri | Yavaş; substrata bağımlı; kontrol zor; değişken verim | Daha yüksek maliyet; stabilite sorunları |
| Seçim | Toprak iyileştirme ve kompostlama için tercih edilir | Gıda ve yem uygulamaları için tercih edilir |
10.4. Fitaz vs Fitik Asit Bağlayıcılar (Kimyasal)
| Özellik | Fitik Asit Bağlayıcılar | Fitaz (Enzimatik) |
|---|---|---|
| Artıları | Hızlı; basit; düşük maliyet | Spesifik; mineral salınımı sağlar; besin değerini artırır; sürdürülebilir |
| Eksileri | Mineral bağlanmasını engellemez; yan ürünler; kimyasal artıklar | Daha yüksek maliyet; sıcaklık ve pH hassasiyeti |
| Seçim | Basit, düşük maliyetli uygulamalar için tercih edilir | Gıda ve yem uygulamaları için tercih edilir |
11.1. Akut Toksisite
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Akut Oral Toksisite (LD50, Sıçan) | Pratik olarak toksik değildir (> 5.000 mg/kg) |
| Akut Dermal Toksisite | Düşük risk (> 2.000 mg/kg) |
| Akut Solunum Toksisitesi | Toz formu solunduğunda solunum hassasiyetine neden olabilir |
| Göz Tahrişi | Hafif ila orta derecede tahriş edici |
| Cilt Tahrişi | Hafif tahriş edici; bazı formlar hassaslaştırıcı olabilir |
| Solunum Hassasiyeti | Tekrarlayan maruziyette mesleki astıma neden olabilir (enzim tozu) |
| Metabolizma | Enzim protein olarak sindirim sisteminde parçalanır ve amino asitlere metabolize olur |
| Fosfat Salınımı | Reaksiyon sonucu serbest fosfat oluşur; toksik değildir, besleyicidir |
11.2. Düzenleyici Durum
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| FDA | GRAS (Genel Olarak Güvenli Kabul Edilir) - 21 CFR 184.1349 |
| EFSA | Yem katkı maddesi ve gıda enzimi olarak onaylanmıştır; güvenlik değerlendirmesi yapılmıştır |
| JECFA | Gıda katkı maddesi olarak kabul edilebilir; spesifikasyonları belirlenmiştir |
| Kosher Sertifikası | Üreticiye ve kaynağa bağlı olarak temin edilebilir |
| Helal Sertifikası | Üreticiye ve kaynağa bağlı olarak temin edilebilir |
| Vegan | Mikrobiyal kaynaklar vegandır; bitkisel kaynaklar vegandır |
| Tehlike Sınıfı | Kategori | H-İfadesi |
|---|---|---|
| Solunum Hassasiyeti | Kategori 1 | H334: Solunması halinde alerji veya astım semptomlarına neden olabilir |
| Göz Tahrişi | Kategori 2 | H319: Ciddi göz tahrişine neden olur |
| Belirli Hedef Organ Toksisitesi (STOT SE) | Kategori 3 | H335: Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
Sinyal Kelimesi: Tehlike (Danger)
Tehlike Piktogramları: GHS07 (Ünlem işareti), GHS08 (Sağlık Tehlikesi)
Zararlılık İfadeleri (H-Codes):
H334: Solunması halinde alerji veya astım semptomlarına neden olabilir
H319: Ciddi göz tahrişine neden olur
H335: Solunum yolu tahrişine neden olabilir
Güvenlik İfadeleri (Tarihsel):
| Kod | İfade |
|---|---|
| S22 | Tozunu solumayın. |
| S24/25 | Cilt ve göz ile temasından kaçının. |
| S26 | Göz ile temasında bol su ile yıkayın ve tıbbi yardım alın. |
| S36/37/39 | Uygun koruyucu giysi, eldiven ve gözlük kullanın. |
| Kod | İfade |
|---|---|
| P260 | Tozunu solumaktan kaçının. |
| P264 | Kullanımdan sonra elleri iyice yıkayın. |
| P271 | Sadece açık havada veya iyi havalandırılan alanlarda kullanın. |
| P280 | Koruyucu eldiven/koruyucu giysi/göz koruyucu/yüz koruyucu kullanın. |
| P302+P352 | Cilt ile temasında: Bol sabun ve su ile yıkayın. |
| P304+P340 | Solunması halinde: Kişiyi temiz havaya çıkarın ve rahat nefes alması için istirahat ettirin. |
| P305+P351+P338 | Göz ile temasında: Birkaç dakika su ile dikkatlice durulayın. Kontakt lens varsa çıkarın. |
| P337+P313 | Göz tahrişi devam ederse: Tıbbi yardım alın. |
| P342+P311 | Solunum semptomları yaşanırsa: Zehir merkezini/doktoru arayın. |
| P403+P233 | İyi havalandırılmış alanda saklayın. Kabı sıkıca kapalı tutun. |
| P501 | İçeriği/kabı yerel mevzuata uygun olarak bertaraf edin. |
| Maruziyet Yolu | Yapılacak İşlem |
|---|---|
| Soluma | Tozlu ortamdan uzaklaştırın. Temiz havaya çıkarın. Solunum zorluğu varsa tıbbi yardım alın. Semptomlar devam ederse doktora başvurun. |
| Cilt Teması | Bol su ve sabun ile yıkayın. Kontamine giysileri çıkarın. Kızarıklık veya tahriş olursa tıbbi yardım alın. |
| Göz Teması | En az 15 dakika bol su ile durulayın. Kontakt lensleri çıkarın. Tahriş devam ederse tıbbi yardım alın. |
| Yutma | Ağzı çalkalayın. Bol su için. Bilinci kapalıysa ağızdan bir şey vermeyin. Kusturmayın. Tıbbi yardım alın. |
| Not | Alerjik reaksiyon gelişmesi durumunda (solunum zorluğu, deri döküntüsü) derhal tıbbi yardım alın. |
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Yangın Tehlikesi | Organik toz olarak yangın tehlikesi oluşturabilir; toz bulutu havada patlayıcı olabilir |
| Uygun Söndürücüler | Su spreyi, CO₂, kuru kimyevi toz, alkole dayanıklı köpük |
| Özel Tehlikeler | Termal bozunma sonucu toksik gazlar (CO, CO₂, azot oksitler, kükürt oksitler) oluşur |
| Koruyucu Donanım | Basınçlı solunum cihazı (SCBA), tam koruyucu giysi |
| Özel Önlemler | Toz bulutu oluşumundan kaçının. Kapları su spreyi ile soğutun. |
| Patlama Riskleri | Toz/hava karışımları patlayıcı olabilir. Havalandırma ve kaynak kontrolü sağlayın. |
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Kişisel Koruma | Koruyucu gözlük, kimyasal dayanımlı eldiven, toz maskesi (P2/P3), tulum |
| Havalandırma | Havalandırmayı artırın; lokal egzoz kullanın; tozun havaya dağılmasını önleyin |
| Kontrol | İnert malzeme (kum, vermikülit) ile emdirin; tozun yayılmasını önleyin |
| Temizleme Yöntemleri | Emici malzeme ile toplayın. Toz oluşumunu önlemek için vakumlu temizleyici kullanın. Süpürme işlemi tozu havaya kaldırabilir, bu nedenle ıslak temizleme tercih edilir. |
| Çevresel Önlemler | Kanalizasyon, drenaj ve su kütlelerine girmesini önleyin. Toprak ve yüzey sularına karışmasını engelleyin. |
| Atık Bertarafı | Yerel mevzuata uygun olarak bertaraf edin. Kontamine materyalleri kapalı kaplarda toplayın. |
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Depolama Koşulları | Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan. Doğrudan güneş ışığından koruyun. Nemden koruyun. |
| Sıcaklık | Önerilen: 4-25°C. Uzun süreli depolama için 4°C (buzdolabı) tavsiye edilir. Donmaktan kaçının. |
| Kap Gereksinimleri | Ağzı sıkıca kapalı, neme dayanıklı kaplar. HDPE, PP veya alüminyum kaplar kullanın. |
| Kaçınılması Gerekenler | Yüksek sıcaklık (>40°C), yüksek nem, direkt güneş ışığı, güçlü oksitleyiciler, ağır metaller (Hg²⁺, Cu²⁺, Pb²⁺). |
| Malzeme Uygunluğu | HDPE, PP, alüminyum, paslanmaz çelik. Kaçınılması gerekenler: Bakır, çinko, kurşun (aktivite kaybına neden olabilir). |
| Raf Ömrü | 12-24 ay (açılmamış orijinal ambalajında, önerilen depolama koşullarında) |
| Kararlılık Notu | Higroskopiktir; nem çeker. Aktivite kaybını önlemek için kapalı kaplarda saklayın. Enzim aktivitesi yüksek sıcaklıklarda düşer. |
| Ambalaj Tipi | Miktar | Malzeme |
|---|---|---|
| Toz Form | 1 kg, 5 kg, 10 kg, 20 kg, 25 kg | Alüminyum folyo torba / HDPE varil / Çok katmanlı kraft torba |
| Sıvı Form | 1 L, 5 L, 10 L, 20 L, 200 L | HDPE şişe / HDPE varil / IBC tank |
| Dökme (Toz) | 500 – 1000 kg | Big bag / FIBC |
| Dökme (Sıvı) | 1000 L | IBC Tank |
| Küçük Kaplar | 50 g, 100 g, 500 g | Alüminyum folyo torba / HDPE şişe |
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| UN Numarası | Uygulanamaz (tehlikeli madde olarak sınıflandırılmamıştır) |
| Tehlike Sınıfı | Taşıma için tehlikeli olarak sınıflandırılmamıştır |
| Ambalaj Grubu | Uygulanamaz |
| ADR/RID | Düzenlenmemiştir |
| IMDG Kodu | Düzenlenmemiştir |
| IATA (Hava) | Düzenlenmemiştir (toz formu için havayolu şirketlerine danışılmalıdır) |
| Deniz Kirletici | Hayır |
| Taşıma Sıcaklığı | Ortam sıcaklığı; nemden ve direkt güneş ışığından koruyun. |
| Özel Taşıma Koşulları | Toz formunun havaya dağılmasını önleyin. Sıvı formun sızıntısını önleyin. |
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Sucul Toksisite | Sucul organizmalar için düşük toksisite (EC50 > 100 mg/L) |
| Biyobozunabilirlik | Kolay biyobozunur (protein yapısı nedeniyle) |
| Biyobirikim | Düşük potansiyel (proteinler genellikle biyobirikim yapmaz) |
| Toprakta Hareketlilik | Orta düzeyde; protein yapısı nedeniyle toprakta parçalanır |
| Buhar Davranışı | Buharlaşmaz (toz form) / Sıvı formda düşük buhar basıncı |
| WGK Almanya | 1 (su için düşük tehlike) |
| Ekotoksisite | Toprak organizmaları için düşük toksisite; yararlı mikroorganizmaları etkilemez |
| Fosfat Salınımı | Reaksiyon sonucu serbest fosfat oluşur; bitkiler için besleyici, çevre için gübre etkisi |
| Atık Bertarafı | Yakma veya yerel düzenlemelere uygun bertaraf; kanalizasyona dökmeyin |
| Bölge / Otorite | Durum |
|---|---|
| Avrupa Birliği (EFSA) | Yem katkı maddesi ve gıda enzimi olarak onaylanmıştır; Güvenlik değerlendirmesi yapılmıştır |
| Avrupa Birliği (REACH) | Kayıtlı; yem katkı maddesi ve gıda enzimi olarak kullanımı onaylanmıştır |
| ABD (FDA) | GRAS (21 CFR 184.1349) |
| Türkiye | Yem katkı maddesi ve gıda enzimi olarak onaylanmıştır; Türk Gıda Kodeksi'ne uygundur |
| JECFA | Gıda katkı maddesi olarak kabul edilebilir; spesifikasyonları belirlenmiştir |
| Kosher Sertifikası | Üreticiye ve kaynağa bağlı olarak temin edilebilir |
| Helal Sertifikası | Üreticiye ve kaynağa bağlı olarak temin edilebilir |
| Organik Sertifika | Mikrobiyal kaynak formlar için temin edilebilir |
| Vegan | Mikrobiyal kaynaklar vegandır; bitkisel kaynaklar vegandır |
S1: Fitaz gıda ve yem uygulamaları için güvenli midir?
C1: Evet. Fitaz, FDA tarafından GRAS (Genel Olarak Güvenli Kabul Edilir) olarak sınıflandırılmıştır ve EFSA tarafından yem katkı maddesi ve gıda enzimi olarak onaylanmıştır. Yem katkılarında ve gıda ürünlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte, toz formu solunduğunda alerjik reaksiyonlara neden olabileceğinden, uygun kişisel koruyucu ekipman kullanılmalıdır.
S2: Fitazın fitik asit üzerindeki etkisi nedir?
C2: Fitaz, fitik asit molekülünden fosfat gruplarını hidrolize ederek serbest bırakır. Fitik asit, tahıl, baklagil ve yağlı tohumlarda bulunan bir anti-besin maddesidir ve minerallerin (kalsiyum, çinko, magnezyum, demir) emilimini engeller. Fitaz, fitik asiti parçalayarak bu minerallerin serbest kalmasını ve emilimini sağlar. Reaksiyon sonucunda serbest fosfat ve inozitol oluşur.
S3: Fitaz ile fosfataz arasındaki fark nedir?
C3: Fitaz, spesifik olarak fitik asiti (inozitol hekzakisfosfat) hidrolize eden bir enzimdir. Fosfataz ise genel olarak fosfat ester bağlarını hidrolize eden enzimlerin genel adıdır. Fitaz, fosfataz ailesinin bir üyesidir, ancak fitik asit üzerinde spesifiktir. Fitaz, fitat bağlı fosforu serbest bırakırken, diğer fosfatazlar daha geniş substrat spesifitesine sahiptir.
S4: Fitaz vegan ve helal ürünler için uygun mudur?
C4: Mikrobiyal (fungal veya bakteriyel) kaynaklı fitazlar vegan ve helal sertifikasına uygundur. Bitkisel kaynaklı (buğday, arpa, mısır) fitazlar da vegan ve helaldir. Ürün Aspergillus niger, Escherichia coli veya Bacillus gibi mikroorganizmalardan üretildiği için hayvansal içerik içermez. Üreticilerden ilgili sertifikalar temin edilebilir.
S5: Fitazın raf ömrü ne kadardır?
C5: Ağzı sıkıca kapalı orijinal ambalajında, serin (4-25°C) ve kuru bir yerde, doğrudan güneş ışığından uzakta saklandığında, 12-24 ay raf ömrü önerilir. Uzun süreli depolama için 4°C'de saklanması aktivite kaybını minimize eder.
S6: Fitaz nasıl depolanmalıdır?
C6: Serin (tercihen 4-25°C), kuru ve iyi havalandırılmış alanda, ağzı sıkıca kapalı kaplarda depolanmalıdır. Nem, yüksek sıcaklık (>40°C) ve direkt güneş ışığı aktivite kaybına neden olur. Ağır metallerle (bakır, kurşun, cıva) temastan kaçınılmalıdır.
S7: Fitazın optimum çalışma koşulları nelerdir?
C7: Fitazın pH optimumu 4.5-6.0 arasındadır ve sıcaklık optimumu kaynağa bağlı olarak 45-55°C arasında değişir. Mantar kaynaklı fitazlar tipik olarak 45-55°C'de en iyi aktiviteyi gösterir. Enzim 55°C'ye kadar stabil olup 60°C'nin üzerinde hızla inaktive olur. Kalsiyum iyonları aktiviteyi artırır.
S8: Fitaz yem katkılarında neden kullanılır?
C8: Yem katkılarında fitaz, hayvanların fitik asit bağlı fosforu kullanmasını sağlayarak fosfor biyoyararlanımını artırır. Fitik asit, tahıl ve baklagil bazlı yemlerde bulunur ve hayvanlar tarafından sindirilemez. Fitaz, fitik asiti parçalayarak fosfor ve minerallerin emilimini artırır. Bu, hayvanların büyüme performansını iyileştirir, mineral takviyesi ihtiyacını azaltır ve hayvan dışkısındaki fosfor miktarını azaltarak çevre kirliliğini önler.
S9: Fitaz gıda endüstrisinde nasıl kullanılır?
C9: Gıda endüstrisinde fitaz, tahıl, baklagil ve soya ürünlerinde fitik asit içeriğini azaltarak mineral biyoyararlanımını artırır. Ekmek, makarna, bisküvi, bebek mamaları ve fermente ürünlerde kullanılır. Fitaz uygulaması, ürünlerin besin değerini yükseltir ve mineral emilimini iyileştirir. Özellikle çinko, demir ve kalsiyum emilimini artırarak beslenme kalitesini iyileştirir.
S10: Fitaz tozu solunması halinde ne gibi etkiler yapar?
C10: Fitaz tozu, solunduğunda alerjik reaksiyonlara, astım benzeri semptomlara ve solunum yolu tahrişine neden olabilir. Yem ve gıda işleme endüstrilerinde enzim tozuna tekrarlayan maruziyet sonucu mesleki astım gelişebilir. Bu nedenle, toz formun kullanımında mutlaka toz maskesi (P2/P3) kullanılmalı ve lokal havalandırma sağlanmalıdır.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| CAS Numarası | 37288-11-2 |
| EC Numarası | 253-437-0 |
| EC Sınıfı | 3.1.3.8 / 3.1.3.26 / 3.1.3.72 |
| Sistematik Adı | Mio-inozitol hekzakisfosfat fosfohidrolaz |
| Görünüm | Açık kahverengi toz veya sıvı |
| Koku | Hafif fermente / kendine özgü |
| Moleküler Ağırlık | 40.000 - 100.000 Da |
| pH Optimum | 4.5 – 6.0 |
| Sıcaklık Optimum | 45 – 55°C |
| Suda Çözünürlük | İyi çözünür |
| Substrat | Fitik asit (inozitol hekzakisfosfat) |
| Ürün | İnozitol fosfatlar + Serbest fosfat |
| Aktivite Birimi | FTU (Fitaz Birimi) |
| Aktivite | ≥ 500 FTU/g (toz) / ≥ 50 FTU/mL (sıvı) |
| Raf Ömrü | 12-24 ay |
| Birincil Kullanımlar | Yem katkıları, gıda, mineral emilimi |
| UN Numarası | Uygulanamaz |
| WGK Almanya | 1 |
KRİTİK UYARILAR:
Toz Kontrolü ve Solunum Hassasiyeti: Fitaz tozu, tekrarlayan maruziyet sonucu mesleki astıma yol açabilir. Tozun havaya dağılmasını önlemek için lokal havalandırma kullanın ve mutlaka toz maskesi (P2/P3) takın. Sıvı formülasyonlar toz formuna göre daha güvenlidir.
Aktivite Kaybı - Sıcaklık: Fitaz, 60°C'nin üzerinde hızla ve geri dönüşümsüz olarak inaktive olur. Uygulama sıcaklıklarını kesinlikle optimum aralıkta (45-55°C) tutun. Yem peletleme işlemlerinde sıcaklık kontrolü kritik öneme sahiptir. Peletleme sonrası kaplama uygulamaları, enzimin sıcaklığa maruz kalmasını önler.
Aktivite Kaybı - pH: Fitaz, pH 3.0'ın altında veya pH 7.5'ın üzerinde stabilitesini kaybeder. Uygulama pH'ını optimum aralıkta (4.5-6.0) tutun. Aşırı asidik veya bazik koşullar enzimin kalıcı olarak inaktive olmasına neden olur.
Ürün İnhibisyonu: Serbest fosfat, fitaz aktivitesini inhibe eder (ürün inhibisyonu). Yüksek fosfat konsantrasyonlarında reaksiyon hızı düşer. Sürekli sistemlerde veya ürünün uzaklaştırıldığı proseslerde aktivite daha yüksektir.
Substrat İnhibisyonu: Yüksek fitik asit konsantrasyonlarında substrat inhibisyonu görülebilir. Optimum fitik asit konsantrasyonunu belirlemek için deneyler yapın.
Aktivite Kaybı - Ağır Metaller: Cıva (Hg²⁺), bakır (Cu²⁺) ve kurşun (Pb²⁺) iyonları fitazı inhibe eder. Enzimin temas edeceği ekipmanlarda bu metallerden kaçının. Paslanmaz çelik, HDPE veya cam malzemeler tercih edilmelidir.
Gıda ve Yem Kalitesi: Gıda ve yem uygulamalarında sadece FDA/EFSA onaylı, spesifikasyonlara uygun gıda kalitesi fitaz kullanılmalıdır. Endüstriyel kalite enzimler safsızlıklar içerebilir ve insan/hayvan tüketimi için uygun değildir.
Kaynak Menşei: Mikrobiyal ve bitkisel kaynaklar vegan ve helal ürünler için uygundur. Hayvansal kaynaklı fitaz bulunmamaktadır. Kaynağı her zaman üretici ile doğrulayın.
EN İYİ UYGULAMA ÖNERİLERİ:
Depolama: Serin (4-25°C), kuru ve iyi havalandırılmış alanda, ağzı sıkıca kapalı kaplarda saklayın. Uzun süreli depolama için +4°C (buzdolabı) tavsiye edilir. Açıldıktan sonra kısa sürede tüketin.
Kullanım: Koruyucu eldiven, toz maskesi (P2/P3) ve koruyucu gözlük kullanın. Tozun havaya dağılmasını önlemek için tercihen sıvı formülasyonları kullanın. Çalışma çözeltilerini her uygulama için taze hazırlayın.
Yem Uygulamaları: Yem karışımına homojen dağılım sağlayın. Peletleme sıcaklığını 55°C'nin altında tutun veya peletleme sonrası kaplama uygulayın. Enzimin yemdeki aktivitesini düzenli olarak kontrol edin.
Gıda Uygulamaları: Unlu mamullerde hamur fermentasyonu sırasında optimum sıcaklık ve pH'ı sağlayın. Fitazı hamur suyunda çözün veya un ile karıştırın. İşlem süresini ve enzim dozajını optimize edin.
Dozaj: Enzim aktivitesine göre doğru dozajı hesaplayın (FTU birimi ile). Her partide enzim aktivitesini kontrol edin. Düşük dozajla başlayın ve sonuçlara göre ayarlayın. Tipik dozaj aralıkları yem uygulamaları için 500-1000 FTU/kg yem, gıda uygulamaları için %0.01-0.05'tir.
Enzim İnaktivasyonu: Gerekli durumlarda enzimi ısıl işlemle (≥60°C, 10-15 dakika) inaktive edin. Yem peletleme veya gıda pişirme işlemleri enzimi inaktive edecektir.
Kalite Kontrol: Her parti için aktivite testi yapın. Mikrobiyolojik kontaminasyonu önlemek için üretim ve kullanım hijyenine dikkat edin. Tutarlı ürün kalitesi için fosfor salınımını ve mineral biyoyararlanımını izleyin.
Atık Yönetimi: Enzim ve kontamine malzemeleri yerel mevzuata uygun olarak bertaraf edin. Kanalizasyona dökmeyin. Atık suya salınırsa, bertaraf etmeden önce enzimi ısıl işlemle inaktive edin.
Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve mevcut teknik verilere dayanarak hazırlanmıştır. Kullanıcı, ürünün kendi özel uygulamasına uygunluğunu belirlemek ve tüm yerel, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uymakla yükümlüdür. Tam güvenlik, depolama, kullanım, taşıma, atık ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurulmalıdır. Fitaz tozu solunduğunda hassasiyet oluşturabilir; uygun koruyucu ekipman kullanılmalıdır. Bu belge profesyonel veya tıbbi tavsiye yerine geçmez.