Borik Asit, Boric Acid, Boron Acid, Orthoboric Acid, Boron Hydroxide, Boron Trihydroxide, Homberg Salt, 10043-35-3, 11113-50-1

Borik Asit, Boric Acid, Boron Acid, Orthoboric Acid, Boron Hydroxide, Boron Trihydroxide, Homberg Salt, 10043-35-3, 11113-50-1

BORİK ASİT (Ortoborik Asit)

1. ÜRÜN TANIMI VE KİMYASAL KİMLİK

Not: Borik asit, doğal olarak oluşan bir bor bileşiğidir. Türkiye, dünya bor rezervlerinin yaklaşık %72'sine sahiptir. Başta kolemanit olmak üzere bor minerallerinden sülfürik asit ile reaksiyon sonucu elde edilir. Zayıf bir asit olup, hafif antiseptik, antifungal ve antiviral özellikler gösterir.

2. FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER

3. TERMAL DAVRANIŞ

4. FONKSİYONEL ÖZELLİKLER

• Zayıf asit / Tamponlayıcı: Sulu çözeltide borat iyonları oluşturur; boraks ile birlikte geniş pH aralığında tampon sistemleri oluşturur.

• Antimikrobiyal / Antiseptik: Bakteri (Staphylococcus aureus, Listeria monocytogenes), mantar ve virüslere karşı etkilidir.

• Pestisit: Böceklerin dış iskeletinde aşındırıcı ve dehidrate edici etki; mide zehiri olarak da etki gösterir.

• Alev geciktirici: Isıtıldığında su açığa çıkararak ve selülozun dehidrasyonunu teşvik ederek alev yayılmasını engeller.

• Flux (akı) maddesi: Metal oksitleri çözerek lehimleme ve kaynak işlemlerini kolaylaştırır.

• Mikro besin kaynağı: Bitkiler için elzem bor kaynağı; bor-molibden gübrelerinin bileşenidir.

• Cam ve seramik katkısı: Isıya dayanıklılığı artırır; viskoziteyi düzenler ve kristallenmeyi azaltır.

5. DİĞER ADLARI VE SİNONİMLER (Kapsamlı Liste)

• Borik Asit (Türkçe yaygın ad)

• Boric acid (İngilizce temel ad)

• Boracic acid (yaygın İngilizce)

• Orthoboric acid / Ortoborik asit (IUPAC)

• Trihidroksiboran / Trihydroxyborane (kimyasal tanım)

• Boron trihydroxide / Bor trihidroksit (kimyasal tanım)

• Hidrojen ortoborat

• Homberg tuzu (tarihsel ad)

• Göz yıkama kimyasalı (kullanım tanımı)

• Ticari adlar: Borofax, Optibor, Optibor TP, BorActin, Basilit B, Niban, Entimaden, CB BORiD, PS 1002

• Pestisit ticari adları: Roach Prufe, Flea Prufe, Niban-FG, Niban Granular Bait, Roach Away, Bushwhacker, Super Flea Eliminator, Dia Flea-Mate

• NSC 81726 (Ulusal Kimyasal Madde kodu)

6. ÜRETİM SÜRECİ

Borik asit, başta kolemanit (Ca₂B₆O₁₁·5H₂O) olmak üzere bor minerallerinden elde edilir.

Ana Reaksiyon:
2Ca₂B₆O₁₁·5H₂O + 4H₂SO₄ + 17H₂O → 4CaSO₄·2H₂O (jips) + 6H₃BO₃ (borik asit)

Üretim Aşamaları:

1. Cevherin kırılması ve öğütülmesi

2. Sülfürik asit ile kontrollü reaksiyon

3. pH ve sıcaklık ayarı

4. Filtrasyon ile jipsin ayrılması

5. Kristalizasyon ve saflaştırma

6. Kurutma ve ambalajlama

7. SEKTÖREL UYGULAMALAR, KULLANIM ORANLARI VE ÖRNEK REÇETELER

Örnek Reçeteler:

• Basit Göz Yıkama Çözeltisi (%2):

  • Borik asit: 2 g

  • Steril saf su: 100 mL
    Borik asit sıcak suda çözülür, soğutulur ve steril şişeye süzülür. Sadece haricen kullanılır.

• Hamamböceği Kontrol Yemi:

  • Borik asit: %10

  • Pudra şekeri: %45

  • Un: %45
    Kuru alanlara küçük kapaklar içinde bırakın. Çocuk ve evcil hayvandan uzak tutun.

• Ahşap Koruma Emprenye Çözeltisi:

  • Borik asit: 100 g

  • Boraks (dekahidrat): 100 g

  • Su: 1 L
    İyice çözün; fırça veya daldırma ile ahşaba uygulayın. Kuruduktan sonra ikinci kat uygulayın.

• Metal Lehim Akısı (Kuyumcu Tipi):

  • Borik asit: 50 g

  • Boraks: 30 g

  • Su: 30 mL (hamur kıvamına gelene kadar)
    Lehim sırasında metal yüzeyine ince bir tabaka uygulayın.

8. ALTERNATİFLER VE KARŞILAŞTIRMA

9. YASAL DURUM, GÜVENLİK VE ÇEVRE

• GHS Sınıflandırması (CLP Yönetmeliği):

  • Uyarı kelimesi: Tehlike

  • Zararlılık ifadeleri:

    • H360FD: Doğurganlığa zarar verebilir. Doğmamış çocuğa zarar verebilir.

  • Önlem ifadeleri: P201, P202, P280, P308+P313, P405, P501.

• NFPA 704: Sağlık: 1, Yanıcılık: 0, Reaktivite: 0.

• Gıda katkısı (E284): Geçmişte gıda katkısı olarak kullanılmış, ancak bugün çoğu ülkede gıdalarda kullanımı yasaklanmıştır. Tüketimi toksik etkilere yol açabilir.

• Kozmetik kullanımı: AB Kozmetik Tüzüğü bor bileşiklerini kısıtlamıştır. Yalnızca belirli ürün kategorilerinde ve limit değerler içinde kullanılabilir.

• Farmasötik kullanım: Reçeteli ve OTC ürünlerde belirli endikasyonlar için izinlidir; doz aşımından kaçınılmalıdır.

• Çevresel etki: Doğal olarak yer kabuğunda bulunur; ancak yüksek konsantrasyonlarda sucul yaşam ve bitki büyümesi için toksiktir. Kanalizasyona ve su yollarına karıştırmayın.

• Depolama: Serin, kuru ve iyi havalandırılmış alanda; sıkıca kapalı ambalajda saklayın. Çocuklardan ve evcil hayvanlardan uzak tutun. Gıda ve yem maddelerinden ayrı depolayın.

• Kişisel korunma: Tozunu solumaktan kaçının; koruyucu eldiven ve gözlük kullanın. Cilt temasında bol suyla yıkayın.

10. TOKSİKOLOJİK PROFİL (Özet)

11. SIK SORULAN SORULAR

S1. Borik asit ile boraks aynı mıdır?
Hayır. Borik asit (H₃BO₃) zayıf bir asittir; boraks (Na₂B₄O₇·10H₂O) ise sodyum tetraborat tuzudur. Borik asit daha asidik karakterdedir (pH ~5), boraks ise alkalidir (pH ~9). Kimyasal ve fiziksel özellikleri ile kullanım alanları farklılık gösterir.

S2. Borik asit göz için güvenli midir?
Evet, düşük konsantrasyonda (%1–2) steril çözelti olarak göz yıkama ve kontakt lens solüsyonlarında kullanılır. Ancak daha yüksek konsantrasyonlar tahriş edicidir. Her zaman eczane kalitesinde, steril ürün kullanılmalıdır.

S3. Borik asit böcekleri nasıl öldürür?
İki şekilde etki eder: (1) Böceklerin dış iskeletinde aşındırıcı etki yaparak su kaybetmelerine neden olur (dehidrasyon). (2) Böcekler tarafından yutulduğunda mide zehiri olarak çalışır, sinir sistemini etkiler.

S4. Borik asit kanserojen midir?
Mevcut verilere göre borik asit kanserojen olarak sınıflandırılmamıştır. Hatta bazı in vitro çalışmalarda anti-proliferatif (kanser hücresi çoğalmasını engelleyici) etkiler göstermiştir; ancak bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

S5. Hamilelikte borik asit kullanılabilir mi?
Hayır. Borik asit H360FD (Doğurganlığa ve doğmamış çocuğa zarar verebilir) kodu ile sınıflandırılmıştır. Hamilelikte ve emzirme döneminde borik asit içeren ürünlerin kullanımı önerilmez.

S6. Borik asit nasıl saklanmalıdır?
Serin, kuru ve iyi havalandırılmış bir alanda, sıkıca kapalı orijinal ambalajında saklayın. Nemden koruyun (higroskopik değildir ancak topaklanmaya karşı önlem alınmalıdır). Gıda maddeleri ve çocuklardan uzak tutun.

S7. Borik asit hangi metallerle uyumsuzdur?
Borik asit, özellikle nemli ortamda baz metallerle (çinko, alüminyum, demir) yavaşça reaksiyona girebilir. Depolama için paslanmaz çelik, plastik (PE, PP) veya cam kaplar önerilir.

12. HIZLI REFERANS TABLOSU