İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderHidroklorik Asit, Hydrochloric Acid, Chlorohydric Acid, Hydrogen Chloride, Muriatic Acid, Tuz Ruhu, HCl, 7647-01-0
HİDROKLORİK ASİT (HCL)
Hidroklorik Asit / Tuz Ruhu / Muriatik Asit / Kloran
CAS Numarası: 7647-01-0
EC Numarası: 231-595-7
1. KİMLİK BİLGİLERİ
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Kimyasal Adı | Hidroklorik Asit |
| Diğer İsimleri | Tuz Ruhu, Muriatik Asit, Kloran, Hidrojen Klorür Sulu Çözeltisi, Spirit of Salt |
| Kimyasal Formülü | HCl |
| Molekül Ağırlığı | 36.46 g/mol |
| CAS Numarası | 7647-01-0 |
| EC Numarası (EINECS) | 231-595-7 |
| Görünüm | Renksiz ila hafif sarı berrak sıvı |
| Koku | Keskin, yakıcı, tahriş edici |
Not: Hidroklorik asit, hidrojen klorür gazının (HCl) su içinde çözünmesiyle oluşan sulu çözeltidir.
2. FİZİKSEL ÖZELLİKLER
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Fiziksel Hali (20°C) | Sıvı |
| Görünüm | Renksiz ila soluk sarı berrak sıvı |
| Koku | Keskin, yakıcı, tahriş edici |
| Kimyasal Formül | HCl |
| Molekül Ağırlığı | 36.46 g/mol |
| Yoğunluk (25°C, %36-38 çözelti) | 1.18 - 1.20 g/cm³ |
| Erime Noktası (Saf HCl) | -114.9°C |
| Kaynama Noktası (%20 çözelti) | ~108°C |
| Kaynama Noktası (%36-38 çözelti) | ~81.5 - 110°C (azeotropik) |
| Kaynama Noktası (%10 çözelti) | ~103°C |
| Buhar Basıncı (20°C, %36 çözelti) | ~190 mmHg |
| pH (0.1 M çözelti) | ~1.1 |
| pKa | -7 (çok kuvvetli asit) |
| Suda Çözünürlük | Her oranda karışabilir |
| Alkollerde Çözünürlük | Çözünür |
| Eterde Çözünürlük | Çözünür |
| Benzen’de Çözünürlük | Çözünür |
| Kırılma İndisi (n20/D, %36 çözelti) | 1.412 |
| Viskozite (20°C, %36 çözelti) | ~1.9 mPa·s |
3. KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Kimyasal Formül | HCl |
| Molekül Ağırlığı | 36.46 g/mol |
| Kimyasal Sınıf | Mineral asit (kuvvetli asit) |
| Asitlik (pKa) | -7 (suda tamamen ayrışır) |
| Kararlılık | Normal koşullar altında kararlıdır |
| Suda Ayrışma | HCl → H⁺ + Cl⁻ (tam ayrışma) |
| Bazlarla Reaksiyon | Nötralizasyon (klorür tuzu + su oluşturur) |
| Metallerle Reaksiyon | Hidrojen gazı (H₂) ve metal klorür üretir |
| Karbonatlarla Reaksiyon | Karbondioksit (CO₂), tuz ve su üretir |
| Oksitleyicilerle Reaksiyon | Klor gazı (Cl₂) üretebilir |
| Geçimsiz Maddeler | Kuvvetli bazlar, oksitleyiciler (permanganatlar, dikromatlar, kloratlar, peroksitler), metaller (alüminyum, magnezyum, çinko), alkali metaller, metal oksitler, asetilürler, karbürler, silisürler |
Ayrışma Reaksiyonu:
HCl + H₂O → H₃O⁺ + Cl⁻ (tam ayrışma)
Nötralizasyon Reaksiyonu (Baz ile):
HCl + NaOH → NaCl + H₂O
Metal ile Reaksiyon (Çinko):
2 HCl + Zn → ZnCl₂ + H₂↑
Karbonat ile Reaksiyon (Kalsiyum Karbonat):
2 HCl + CaCO₃ → CaCl₂ + CO₂↑ + H₂O
4. ÜRETİM PROSESİ
| Yöntem | Açıklama |
|---|---|
| Klor-Alkali Prosesi (Klor-Hidrojen Yanması) | H₂ + Cl₂ → 2 HCl (alevde yanma), ardından suda absorpsiyon |
| Tuz ve Sülfürik Asit (Geleneksel) | 2 NaCl + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2 HCl (ısıtılarak) |
| Organik Yan Ürün Geri Kazanımı | Klorlama reaksiyonlarından geri kazanım (vinil klorür, izosiyanat üretimi) |
| Ticari Konsantrasyonlar | %10, %20, %30, %32, %36-38 (azeotropik), %37 (fümelen) |
Reaksiyon Denklemi (Klor-Hidrojen Yanması - En Yaygın):
H₂ + Cl₂ —[yanma]—> 2 HCl (gaz)
HCl (gaz) + H₂O → HCl (sulu çözelti)
Reaksiyon Denklemi (Tuz ve Sülfürik Asit - Geleneksel):
2 NaCl + H₂SO₄ + Isı → Na₂SO₄ + 2 HCl↑
Tipik Ticari Kaliteler:
| Kalite | Konsantrasyon | Saflık | Uygulamalar |
|---|---|---|---|
| Teknik Kalite | %30-36 | ~%98-99 | Endüstriyel temizlik, asitleme, cevher işleme |
| Saflaştırılmış Kalite | %32-37 | ~%99.5 | Genel endüstriyel kullanım |
| ACS Kalite | %36.5-38.0 | ≥%99.999 | Laboratuvar, analitik kimya |
| Yarıiletken Kalite | %30-37 | 99.999999% | Elektronik, yarıiletken üretimi |
| Standart Çözeltiler | 0.1N - 6.0N | Kesin konsantrasyon | Volumetrik analiz, titrasyonlar |
5. MEVCUT FORMLAR VE SPESİFİKASYONLAR
| Form | Konsantrasyon | Saflık | Açıklama | Uygulamalar |
|---|---|---|---|---|
| Teknik Kalite | %30-36 | %98-99 | Renksiz ila soluk sarı sıvı | Metal asitleme, cevher işleme, temizlik |
| Saflaştırılmış Kalite | %32-37 | ≥%99.5 | Berrak renksiz sıvı | Genel endüstriyel, kimyasal sentez |
| ACS Kalite | %36.5-38.0 | ≥%99.999 | Berrak renksiz sıvı | Laboratuvar, analitik kimya |
| Yarıiletken Kalite | %30-37 | 99.999999% | Ultra saf | Elektronik, yonga temizleme |
| Standart Çözeltiler | 0.1N, 1.0N, 6.0N | Kesin konsantrasyon | Berrak sıvı | Volumetrik titrasyon |
Tipik Spesifikasyonlar (ACS Kalite, %36.5-38.0):
| Parametre | Spesifikasyon | Test Metodu |
|---|---|---|
| Tayin (HCl) | %36.5 - 38.0 | Titrasyon |
| Görünüm | Berrak, renksiz sıvı | Görsel |
| Renk (APHA) | ≤10 | Kolorimetrik |
| Ateşleme Kalıntısı | ≤%0.0001 (1 ppm) | Gravimetrik |
| Ağır Metaller (Pb olarak) | ≤0.02 ppm | ICP |
| Demir (Fe) | ≤0.03 ppm | ICP |
| Arsenik (As) | ≤0.000002% (0.02 ppb) | ICP |
| Sülfat (SO₄) | ≤0.00001% (0.1 ppb) | ICP |
| Klor (Cl₂) | ≤0.00001% (0.1 ppb) | Kolorimetrik |
| Brom (Br) | ≤0.00001% (0.1 ppb) | ICP |
Tipik Spesifikasyonlar (Yarıiletken Kalite, %30-37):
| Parametre | Spesifikasyon |
|---|---|
| Tayin (HCl) | %30-37 |
| Metaller (her biri) | ≤0.1 - 1 ppb |
| Partikül (>0.5 µm) | ≤10 partikül/mL |
| Anyonlar (Cl⁻, SO₄²⁻, NO₃⁻) | ≤10 ppb her biri |
6. KULLANIM ALANLARI
6.1. Çelik ve Metal Endüstrisi – En Büyük Kullanım (~%50)
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Çelik Asitleme | İşlem öncesi çelik yüzeylerden pas ve tabakanın uzaklaştırılması |
| Metal Temizleme | Metal yüzeylerin temizlenmesi (demir, çelik, bakır, pirinç) |
| Cevher İndirgeme | Cevherlerin işlenmesi (örn. ilmenitten titanyum dioksit üretimi) |
| Galvanizleme Hazırlığı | Galvanizleme öncesi yüzey hazırlığı |
| Elektrokaplama | Metal kaplama banyoları |
Reaksiyon (Pas Giderme - Asitleme):
Fe₂O₃ (pas) + 6 HCl → 2 FeCl₃ + 3 H₂O
Fe₃O₄ (tabaka) + 8 HCl → FeCl₂ + 2 FeCl₃ + 4 H₂O
6.2. Kimyasal Sentez – İkinci En Büyük Kullanım (~%25)
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Vinil Klorür Monomer (VKM) | PVC öncüsü üretimi (etilenin oksiklorlanması) |
| Klorlu Bileşikler | Klorlu çözücüler, klorometan üretimi |
| Organik Klorürler | Alkil klorürler, açil klorür sentezi |
| İnorganik Klorürler | Metal klorür üretimi (AlCl₃, FeCl₃, ZnCl₂) |
| İzosiyanatlar | TDI, MDI üretimi (poliüretan öncüleri) |
6.3. Petrol ve Gaz Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Asitlendirme (Kuyu Stimülasyonu) | Petrol/gaz akışını artırmak için kireçtaşı ve dolomit formasyonlarının çözülmesi |
| Taş Giderme | Boru hatları ve ekipmanlarda karbonat taşlarının uzaklaştırılması |
| Sondaj Sıvıları | pH ayarı |
Reaksiyon (Asitlendirme - Kireçtaşı Çözünmesi):
CaCO₃ + 2 HCl → CaCl₂ + CO₂↑ + H₂O
6.4. Gıda İşleme Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Mısır Şurubu Üretimi | Yüksek fruktozlu mısır şurubu üretimi için mısır nişastasının hidrolizi |
| Gıda Katkı Maddesi | Asitlik düzenleyici (E507) |
| Jelatin Üretimi | Kollajen hidrolizi |
| Konserve Gıdalar | pH ayarı |
| Peynir Üretimi | Rennet aktivasyonu ve pH kontrolü |
6.5. Su Arıtma
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| pH Ayarı | Alkali su ve atık suyun nötralizasyonu |
| Demineralizasyon | Katyon değiştirme reçinelerinin rejenerasyonu (su yumuşatıcılar) |
| Tuzdan Arındırma | Ters osmoz sistemlerinde pH kontrolü |
| Yüzme Havuzları | pH düşürme |
6.6. İlaç Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| pH Düzenleyici | İlaç formülasyonlarında pH ayarı |
| API Sentezi | Aktif farmasötik bileşik üretiminde ara ürün |
| Hidroklorür Tuzu Oluşumu | Bazik ilaçların hidroklorür tuzlarına dönüştürülmesi (çözünürlük/stabilite artışı) |
6.7. Deri Tabaklama
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Deri İşleme | Derilerin kireç giderme ve yumuşatma |
| pH Kontrolü | Tabaklama işlemlerinde asitlendirme |
6.8. Tekstil Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Kumaş İşleme | Boyama ve apre işlemlerinde pH ayarı |
| Pamuk İşleme | Pamuk tohumu ve liflerinin temizlenmesi ve işlenmesi |
6.9. Yarıiletken ve Elektronik Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Yonga Temizleme | Metalik kirleticilerin uzaklaştırılması (RCA temizleme prosesi) |
| Silisyum Saflaştırma | Silisyum yongalarının dağlanması ve saflaştırılması |
| Yarıiletken Dağlama | Yarıiletken kristallerin dağlanması |
6.10. Laboratuvar ve Analitik Uygulamalar
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| pH Ayarı | Tampon hazırlama, pH kontrolü |
| Asit Çözündürmeleri | Elementel analiz için numune hazırlama (ICP, AAS) |
| Standart Çözeltiler | Volumetrik titrasyonlar (asit-baz, alkalinite) |
| Temizleme | Cam malzeme temizliği (metal kalıntılarının giderilmesi) |
| Sentez | Laboratuvar kimyasal sentezi |
6.11. Diğer Uygulamalar
| Uygulama | Fonksiyon |
|---|---|
| Kauçuk Üretimi | Lateks koagülasyonu, klorlu kauçuk üretimi |
| Pigment Üretimi | Titanyum dioksit, demir oksit üretimi |
| Gübre Üretimi | Potasyum klorür, amonyum klorür üretimi |
| Boya Üretimi | Boya sentezinde ara ürün |
| İnşaat | Beton dağlama, duvar temizliği |
| Pil Üretimi | Bazı pil tiplerinde bileşen |
| Ev Temizlik Ürünleri | Klozet temizleyicileri, kireç sökücüler |
| Katalizör Rejenerasyonu | Petrol rafinasyonunda katalizör rejenerasyonu |
7. UYGULAMALARA GÖRE KONSANTRASYON KILAVUZU
| Uygulama | Tipik Konsantrasyon |
|---|---|
| Çelik Asitleme | %10-20 |
| Petrol Kuyusu Asitlendirme | %15-28 |
| Cevher İşleme | %20-30 |
| Kimyasal Sentez | %30-37 |
| Su Arıtma (Rejenerasyon) | %5-10 |
| pH Ayarı | %1-10 |
| Laboratuvar Reaktifi | %1-37 (değişir) |
| Ev Temizleyicileri | %5-15 |
| Yarıiletken (Yonga Temizleme) | %0.5-2 (seyreltik) |
| Demineralizasyon Rejenerasyonu | %4-8 |
8. GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ (GHS SINIFLANDIRMASI)
| Tehlike Sınıfı | Kategori |
|---|---|
| Akut Toksisite (Oral) | Kategori 3-4 (H301 - H302) |
| Akut Toksisite (Soluma: Gaz) | Kategori 3 (H331) |
| Akut Toksisite (Soluma: Buğu) | Kategori 2 (H330) |
| Cilt Aşınması | Kategori 1A-1C (H314) |
| Ciddi Göz Hasarı | Kategori 1 (H318) |
| Solunum Duyarlılaşması | Kategori 1 (H334) |
| Hedef Organ Toksisitesi (Tek maruziyet) | Kategori 3 (H335) |
| Metaller için Aşındırıcı | Kategori 1 (H290) |
| Basınçlı Gazlar (Susuz) | Sıvılaştırılmış gaz (H280) |
9. ZARARLILIK İFADELERİ (H-CODES)
| Kod | İfade |
|---|---|
| H290 | Metaller için aşındırıcı olabilir |
| H301 | Yutulması halinde toksiktir (konsantrasyona bağlı) |
| H302 | Yutulması halinde zararlıdır |
| H314 | Ciddi cilt yanıklarına ve göz hasarına neden olur |
| H318 | Ciddi göz hasarına neden olur |
| H330 | Solunması halinde öldürücüdür (buğu) |
| H331 | Solunması halinde toksiktir |
| H334 | Solunması halinde alerji veya astım semptomlarına veya solunum zorluğuna neden olabilir |
| H335 | Solunum yolu tahrişine neden olabilir |
10. GÜVENLİK İFADELERİ (P-CODES)
| Kod | İfade |
|---|---|
| P260 | Buğuyu/buharı/spreyi solumayın |
| P261 | Tozunu/buharını/gazını/sisini/buharını/spreyini solumaktan kaçının |
| P280 | Koruyucu eldiven, koruyucu giysi, göz koruması, yüz koruması kullanın |
| P284 | Solunum koruması kullanın |
| P301+P330+P331 | YUTULDUĞUNDA: Ağzı çalkalayın. Kusturmayın |
| P303+P361+P353 | CİLT (veya saç) İLE TEMASINDA: Kirlenmiş tüm giysileri hemen çıkarın. Cildi su ile durulayın/duş alın |
| P304+P340 | SOLUNDUĞUNDA: Kişiyi temiz havaya çıkarın ve solunum için rahat bir pozisyonda tutun |
| P305+P351+P338 | GÖZ İLE TEMASINDA: Su ile birkaç dakika dikkatlice durulayın. Varsa kontakt lensleri çıkarın ve durulamaya devam edin |
| P310 | Hemen ZEHİR MERKEZİ veya doktor arayın |
| P342+P311 | Solunum semptomları yaşıyorsanız: ZEHİR MERKEZİNİ arayın |
11. TOKSİKOLOJİK BİLGİLER
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Oral LD50 (sıçan, %36 çözelti) | 238 - 277 mg/kg |
| Oral LD50 (sıçan, seyreltik) | ~700 mg/kg |
| Dermal LD50 (tavşan) | >5,010 mg/kg |
| Soluma LC50 (sıçan, gaz) | ~1,411 ppm (4 saat) |
| Soluma LC50 (sıçan, buğu) | 0.42 mg/L (4 saat) |
| Cilt Aşınması | Ciddi yanıklara neden olur (pH <2) |
| Göz Hasarı | Ciddi göz hasarına neden olur |
| Solunum Duyarlılaşması | Mesleki astıma neden olabilir |
| Kanserojenite | IARC Grup 3 (İnsanlar için kanserojenliği sınıflandırılamaz) |
Sağlık Etkileri:
| Maruziyet | Etki |
|---|---|
| Akut (Soluma) | Solunum yolu tahrişi, öksürük, boğulma hissi, burun kanaması, akciğer ödemi, gırtlak spazmı |
| Akut (Cilt Teması) | Ciddi yanıklar, kabarma, ülserasyon (konsantrasyon ve süreye bağlı) |
| Akut (Göz Teması) | Ciddi yanıklar, kornea hasarı, potansiyel körlük |
| Akut (Yutma) | Ciddi gastrointestinal yanıklar, bulantı, kusma, boğaz şişmesi, potansiyel delinme |
| Kronik | Bronşit, larenjit, diş erozyonu, astım (duyarlılaşma) |
Mesleki Maruziyet Limitleri:
| Kurum | Limit |
|---|---|
| ACGIH TLV (Tavan) | 2 ppm (3 mg/m³) |
| NIOSH REL (Tavan) | 5 ppm (7 mg/m³) |
| OSHA PEL | 5 ppm (7 mg/m³) |
12. İLK YARDIM ÖNLEMLERİ
| Maruziyet Yolu | Yapılacak İşlem |
|---|---|
| Soluma | Temiz havaya çıkarın. Solunum zorluğu varsa oksijen verin. Solunum durmuşsa suni teneffüs yapın. Derhal tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması | Kirlenmiş giysileri çıkarın. Bol su ve sabun ile en az 15 dakika yıkayın. Bazlarla nötralize etmeyin. Derhal tıbbi yardım alın. |
| Göz Teması | Bol su ile en az 15-20 dakika hemen durulayın. Varsa kontakt lensleri çıkarın. Göz kapaklarını açık tutun. Derhal tıbbi yardım alın. |
| Yutma | Kusturmayın. Ağzı çalkalayın. Ağızdan hiçbir şey vermeyin. Derhal tıbbi yardım alın. Baygın kişiye asla ağızdan bir şey vermeyin. |
13. YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Yangın Tehlikesi | Yanıcı değildir. Kendiliğinden yanmaz. |
| Patlama Tehlikesi | Isıtıldığında kaplar patlayabilir. Metal reaksiyonundan üretilen hidrojen gazı yanıcıdır. |
| Söndürme Maddeleri | Çevredeki yangın için uygun söndürme maddelerini kullanın (su spreyi, CO₂, kuru kimyevi toz, köpük). |
| Özel Tehlikeler | Su ile şiddetli reaksiyon (sadece seyreltme - tehlikeli değil). Metallerle temas yanıcı hidrojen gazı üretir. Termal bozunma toksik ve aşındırıcı dumanlar (HCl gazı) üretir. |
| Koruyucu Donanım | Basınçlı solunum cihazı (SCBA), tam koruyucu giysi, aside dayanıklı eldiven ve botlar. |
14. ÇEVRESEL BİLGİLER
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Sucul Toksisite | pH düşüşü nedeniyle sucul organizmalar için toksiktir |
| Biyobozunabilirlik | Uygulanamaz (inorganik) |
| Biyobirikim | Uygulanamaz |
| Suda Hareketlilik | Yüksek (tamamen karışabilir) |
| pH Etkisi | Su kütlelerinin pH'ını düşürür (pH 5 altında sucul yaşam için toksik) |
| Nötralizasyon Gerekliliği | Bertaraf öncesinde pH 6-9'a nötralize edilmelidir |
| Atık Bertarafı | Alkali (NaOH, Ca(OH)₂, NaHCO₃) ile pH 6-9'a nötralize edin, ardından yerel düzenlemelere göre bertaraf edin. Kontrollü nötralizasyon ve ardından atık su arıtımı. |
15. DEPOLAMA VE KULLANIM
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Depolama Koşulları | Serin (15-30°C), kuru, iyi havalandırılmış alan |
| Kap Gereksinimleri | Sıkıca kapalı, korozyona dayanıklı kaplar (cam, HDPE, PTFE, PVC, CPVC, FRP, kauçuk kaplı çelik) |
| Korunması Gerekenler | Kuvvetli bazlar, oksitleyiciler, metaller (alüminyum, magnezyum, çinko), güneş ışığı, ısı |
| Kap Malzemeleri | Uyumlu: Cam, HDPE, PTFE, PVC, CPVC, FRP, kauçuk kaplı çelik, tantal, titanyum |
| Geçimsiz Maddeler | Kuvvetli bazlar, oksitleyiciler (permanganatlar, dikromatlar, kloratlar, peroksitler), alkali metaller, metal oksitler, asetilürler, karbürler, silisürler |
| Raf Ömrü | 12-36 ay (açılmamış, uygun depolamada) |
| Havalandırma | İyi havalandırılmış alanda saklayın; HCl dumanları metal depolama dolaplarını aşındırır |
| Ambalaj Seçenekleri | 0.5 L, 1 L, 2.5 L şişeler; 5 L, 10 L, 20 L, 25 L, 30 L bidonlar; 200 L variller; 1.000 L IBC; dökme tankerler |
Kullanım Notları:
-
ASLA suyu aside eklemeyin, DAİMA asidi suya ekleyin (şiddetli sıçramayı önler)
-
Sadece iyi havalandırılmış alanlarda veya çeker ocak altında kullanın
-
Kimyasal gözlük, yüz siperi, aside dayanıklı eldiven (neopren, bütil kauçuk, nitril) ve aside dayanıklı önlük kullanın
-
Şişeleri, depolama alanındaki etiketlerin ve metal yüzeylerin aşınmasını önlemek için kapalı plastik torbalarda saklayın
-
Etiketlerin buhar hasarına karşı korunması için sprey (Krylon) kullanılabilir
-
Depolama için ikincil sızdırmazlık (tepsi) kullanın
-
Acil göz yıkama istasyonları ve güvenlik duşları yakınlarda bulundurun
-
Formaldehit yakınında saklamayın (kanserojen klorometil metil eter oluşur)
16. TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| UN Numarası | 1789 |
| Tehlike Sınıfı | 8 (Aşındırıcı madde) |
| Ambalaj Grubu | II (%30-40 çözeltiler), III (%10-30 çözeltiler) |
| Doğru Taşıma Adı | HİDROKLORİK ASİT |
| Deniz Kirletici | Hayır |
| ADR/RID Etiketi | 8 |
| EMS | F-A, S-B |
Hidrojen Klorür (Susuz Gaz):
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| UN Numarası | 1050 |
| Tehlike Sınıfı | 2.3 (Toksik gaz), Yan risk 8 (Aşındırıcı) |
| Ambalaj Grubu | Uygulanamaz |
17. MEVZUAT BİLGİLERİ
| Bölge | Durum |
|---|---|
| AB | REACH kayıtlı; endüstriyel kullanım için onaylı; CLP Tüzüğü uyumlu |
| Türkiye (KKDİK) | Zorunlu uyum; kayıt gerektirir |
| ABD (TSCA) | Listelenmiştir |
| Kanada (DSL) | Listelenmiştir |
| Avustralya (AICS) | Listelenmiştir |
| Japonya (ENCS) | Listelenmiştir |
| Kore (KECL) | Listelenmiştir |
| Çin (IECSC) | Listelenmiştir |
Gıda Katkı Maddesi Statüsü: E507 (AB) – asitlik düzenleyici, gıda işlemede izinlidir
FDA Statüsü: Belirli gıda uygulamaları için GRAS
EPA Kaydı: Antimikrobiyal pestisit olarak kayıtlıdır
18. DİĞER İSİMLER VE EŞ ANLAMLILAR
| İsim |
|---|
| Hidroklorik Asit |
| Tuz Ruhu |
| Muriatik Asit |
| Kloran |
| Hidrojen Klorür Sulu Çözeltisi |
| Spirit of Salt |
| HCl |
| Marine Asit |
| Salfuman |
| Acidum Salis |
Veritabanı Tanımlayıcıları:
| Veritabanı | Tanımlayıcı |
|---|---|
| CAS | 7647-01-0 |
| EC | 231-595-7 |
| MDL | MFCD00011324 / MFCD00792839 |
| PubChem CID | 313 |
| RTECS | MW4025000 |
| UN | 1789 (çözelti), 1050 (susuz gaz) |
| ChEBI | CHEBI:17883 |
| InChI Key | VEXZGXHMUGYJMC-UHFFFAOYSA-N |
19. SIK SORULAN SORULAR (SSS)
S1. Hidroklorik asit ile hidrojen klorür arasındaki fark nedir?
Hidrojen klorür (HCl) oda sıcaklığında renksiz bir gazdır. Hidroklorik asit, hidrojen klorür gazının su içinde çözünmüş sulu çözeltisidir. Gaz, toksik gaz (UN 1050) olarak sınıflandırılırken, çözelti aşındırıcı sıvı (UN 1789) olarak sınıflandırılır.
S2. Mevcut en yüksek hidroklorik asit konsantrasyonu nedir?
Hidroklorik asidin azeotropik konsantrasyonu 108°C'de yaklaşık %20.2'dir. Bununla birlikte, ticari olarak mevcut konsantre HCl %36.5-38.0'dır (ACS kalite) ve %30-37'dir (teknik kalite). Daha yüksek konsantrasyonlar pratik değildir çünkü HCl gazı çözeltiden kaçar. Füme hidroklorik asit (%37) havaya maruz kaldığında HCl gazı salarak yoğun beyaz dumanlar oluşturur.
S3. Hidroklorik asit neden duman çıkarır?
Konsantre hidroklorik asit (%30'un üzerinde) havaya maruz kaldığında yüzeyden hidrojen klorür gazı salar. HCl gazı atmosferik nem ile reaksiyona girerek hidroklorik asit damlacıklarından oluşan görünür bir sis oluşturur ve karakteristik beyaz dumanları üretir. Bu nedenle "füme" hidroklorik asit olarak adlandırılır.
S4. Hidroklorik asit güvenli bir şekilde nasıl depolanır?
Serin, kuru, iyi havalandırılmış bir alanda, sıkıca kapalı, korozyona dayanıklı kaplarda (cam, HDPE, PVC, kauçuk kaplı çelik) saklayın. Kuvvetli bazlardan, oksitleyicilerden ve metallerden uzak tutun. Özel asit dolabında saklayın. Etiketlerin ve metal dolapların aşınmasını önlemek için şişeleri kapalı plastik torbalara koyun. Formaldehit yakınında asla saklamayın.
S5. Neden asidi suya eklemeliyim, suyu aside değil?
Asidi suya eklemek her zaman daha güvenlidir çünkü:
-
Seyreltme ısısı büyük su hacmi tarafından dağıtılır
-
Sıçrama olursa, öncelikle az miktarda asit içeren sudur
-
Suyu konsantre aside eklemek, lokalize kaynamaya ve konsantre asidin şiddetli sıçramasına neden olur
S6. Hidroklorik asit ile uyumlu malzemeler nelerdir?
Uyumlu: Cam, HDPE, PTFE, PVC, CPVC, FRP, kauçuk kaplı çelik, tantal, titanyum, silikon kauçuk, Viton.
Uyumsuz: Karbon çeliği, paslanmaz çelik (bazı kaliteler), alüminyum, magnezyum, çinko, bakır alaşımları (özellikle yüksek sıcaklıklarda).
S7. Hidroklorik asit döküntüleri nasıl ele alınmalıdır?
-
Alanı boşaltın ve yeterli havalandırmayı sağlayın
-
Uygun KKD giyin (aside dayanıklı takım, eldiven, gözlük, SCBA)
-
Döküntüyü inert emici ile çevreleyin (vermikülit, kum, diatomit)
-
Sodyum bikarbonat (kabartma tozu), sodyum karbonat veya kalsiyum karbonat ile nötralize edin
-
Nötralizasyondan sonra tehlikeli atık olarak toplayın ve bertaraf edin
-
Küçük döküntüler için, büyük miktarlarda su ile seyreltin (yerel düzenlemeler izin veriyorsa)
S8. Hidroklorik aside maruz kalmanın belirtileri nelerdir?
-
Soluma: Öksürük, boğulma hissi, burun kanaması, nefes darlığı, göğüs sıkışması, akciğer ödemi
-
Cilt: Yanma ağrısı, kızarıklık, kabarma, ülserasyon (konsantrasyona bağlı)
-
Gözler: Şiddetli ağrı, sulanma, kızarıklık, bulanık görme, potansiyel körlük
-
Yutma: Ağız/boğaz yanması, bulantı, kusma, karın ağrısı, boğaz şişmesi
S9. "Kullanılmış asit" nedir ve nasıl işlenir?
Kullanılmış asit, metal asitleme veya diğer endüstriyel işlemler sırasında kontamine olmuş kullanılmış hidroklorik asittir. Çözünmüş metal iyonları (FeCl₂, FeCl₃, ZnCl₂, vb.) içerir. Kullanılmış asit şu şekilde işlenmelidir:
-
Rejenere edilmeli (HCl'yi geri kazanmak için termal veya membran prosesleri)
-
Bertaraf için metal hidroksitler olarak nötralize edilmeli ve çöktürülmeli
-
Atık su arıtma tesislerinde arıtılmalıdır
S10. Hidroklorik asit tehlikeli hava kirletici olarak düzenlenmiş midir?
Evet. Hidrojen klorür gazı (hidroklorik asit emisyonları dahil), ABD'de Temiz Hava Yasası ve uluslararası benzer düzenlemeler kapsamında Tehlikeli Hava Kirletici (HAP) olarak listelenmiştir. Tesisler emisyonları kontrol etmeli ve izlemelidir. Hidrojen klorür (susuz) için bildirim eşiği yılda 10 tondur.
20. ÖZET VE ÖNEMLİ UYARILAR
ÖZET:
Hidroklorik asit (HCl, CAS 7647-01-0), hidrojen klorür gazının su içinde çözünmesiyle oluşan kuvvetli bir mineral asittir. Keskin, yakıcı bir kokuya sahip, renksiz ila soluk sarı berrak bir sıvıdır. Su ile tamamen karışabilir ve H⁺ ve Cl⁻ iyonlarına tamamen ayrışır, bu da onu pKa = -7 ile çok kuvvetli bir asit yapar. En yaygın ticari konsantrasyonlar ağırlıkça %30-38'dir. En çok üretilen endüstriyel kimyasallardan biri olan hidroklorik asit, en büyük kullanım alanı çelik asitleme (pas ve tabaka giderme) olmak üzere çok sayıda uygulamaya sahiptir. Bunu kimyasal sentez (PVC için vinil klorür, metal klorürler ve organik klorür üretimi) takip eder. Diğer önemli uygulamalar arasında petrol kuyusu asitlendirme (kireçtaşı formasyonlarının çözülmesi), gıda işleme (mısır şurubu üretimi, gıda katkı maddesi E507), su arıtma (pH ayarı, demineralizasyon rejenerasyonu), ilaç sentezi (pH düzenleme, hidroklorür tuzu oluşumu), deri tabaklama, tekstil işleme, yarıiletken üretimi (yonga temizleme) ve laboratuvar analitik çalışmaları bulunur.
Temel Özellikler:
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Görünüm | Renksiz ila soluk sarı berrak sıvı |
| Kimyasal Formül | HCl |
| Molekül Ağırlığı | 36.46 g/mol |
| Yoğunluk (%36-38 çözelti) | 1.18 - 1.20 g/cm³ |
| Kaynama Noktası (%20) | ~108°C |
| Kaynama Noktası (%36-38) | ~81.5 - 110°C |
| pKa | -7 (çok kuvvetli) |
| pH (0.1M çözelti) | ~1.1 |
| Suda Çözünürlük | Her oranda karışabilir |
| Birincil Kullanım | Çelik asitleme, kimyasal sentez, petrol kuyusu asitlendirme |
Başlıca Kullanım Alanları:
| Sektör | Uygulamalar | Konsantrasyon |
|---|---|---|
| Çelik/Metal | Asitleme, metal temizleme, cevher indirgeme | %10-30 |
| Kimyasal | VCM üretimi, inorganik/organik klorürler | %30-37 |
| Petrol ve Gaz | Kuyu asitlendirme, taş giderme | %15-28 |
| Gıda İşleme | Mısır şurubu, asitlik düzenleyici (E507) | %5-32 |
| Su Arıtma | pH ayarı, reçine rejenerasyonu | %1-10 |
| İlaç | API sentezi, hidroklorür tuzları | %30-37 |
| Elektronik | Yonga temizleme, silisyum saflaştırma | %0.5-37 |
| Laboratuvar | Titrasyonlar, çözündürmeler, pH ayarı | %0.1-37 |
Temel Güvenlik Noktaları:
-
AŞINDIRICI: Ciddi cilt yanıklarına ve göz hasarına neden olur (H314, H318)
-
TOKSİK: Yutulması veya solunması halinde toksiktir (H301, H302, H330, H331)
-
SOLUNUM DUYARLILAŞTIRICI: Alerji veya astım semptomlarına neden olabilir (H334)
-
METALLER İÇİN AŞINDIRICI: Metaller için aşındırıcı olabilir (H290)
-
YANICI DEĞİLDİR: Ancak metallerle reaksiyona girerek yanıcı hidrojen gazı üretir
-
FÜME: Konsantre çözeltiler aşındırıcı HCl gazı salar (havalandırma kullanın)
-
DAİMA ASİDİ SUYA EKLEYİN: Asla suyu aside eklemeyin
-
HAVALANDIRMA KULLANIN: Çeker ocak veya iyi havalandırılmış alanda çalışın
-
KKD KULLANIN: Kimyasal gözlük, yüz siperi, aside dayanıklı eldiven (neopren, bütil, nitril), aside dayanıklı önlük, lastik çizmeler
-
DEPOLAMA: Özel asit dolabı, ikincil sızdırmazlık, bazlardan ve oksitleyicilerden uzak
ÖNEMLİ UYARILAR:
Konsantrasyon Tehlikeleri: Hidroklorik asidin tehlikeleri konsantrasyona bağlıdır. %10'un üzerindeki konsantrasyonlar aşındırıcı olarak sınıflandırılırken, daha düşük konsantrasyonlar (%2-10) tahriş edici olarak sınıflandırılır. Konsantre HCl (%36-38) ayrıca fümelenme (HCl gazı salınımı) nedeniyle önemli bir solunum tehlikesi oluşturur. Spesifik konsantrasyon için her zaman Güvenlik Bilgi Formu'na bakın.
Füme Tehlikesi: Konsantre hidroklorik asit (%30'un üzerinde) havaya maruz kaldığında hidrojen klorür gazı salar. Gaz, atmosferik nem ile reaksiyona girerek hidroklorik asit damlacıklarından oluşan görünür bir sis oluşturur. Bu sis solunum yolu için aşındırıcıdır, metal yüzeyleri ve ekipmanı aşındırır. Her zaman çeker ocak altında veya yeterli havalandırma ile kullanın.
Asidi Suya Ekleyin (Asla Suyu Aside Değil): Hidroklorik asidi seyreltirken, DAİMA asidi suya yavaşça karıştırarak ekleyin. ASLA suyu konsantre aside eklemeyin. Suyu aside eklemek, seyreltme ısısı (ekzotermik) nedeniyle lokalize kaynamaya ve şiddetli sıçramaya neden olur. Asidi suya eklemek, büyük su hacminin ısıyı güvenli bir şekilde emmesini sağlar.
Depolama Uyumluluğu: Hidroklorik asidi özel asit depolama dolaplarında saklayın. Metal dolapların ve etiketlerin aşınmasını önlemek için şişeleri sıkıca kapalı plastik torbalarda saklayın. ASLA formaldehit yakınında saklamayın (formaldehit + HCl, güçlü bir kanserojen olan bis(klorometil) eter üretir). Asla kuvvetli bazların, oksitleyicilerin veya metallerin yakınında saklamayın (hidrojen gazı üretimi).
Metal Reaksiyonu: Hidroklorik asit, birçok metal (alüminyum, magnezyum, çinko, demir, karbon çeliği) ile reaksiyona girerek yanıcı ve potansiyel olarak patlayıcı hidrojen gazı (H₂) üretir. Hidroklorik asidi metal kaplarda saklamayın veya kullanmayın (tantal, titanyum ve Hastelloy gibi bazı korozyona dayanıklı alaşımlar hariç). Plastik (HDPE, PVC, CPVC) veya cam kaplar kullanın.
Tıbbi Acil Durum: Hidroklorik asit ciddi kimyasal yanıklara neden olur. Cilt teması durumunda, kirlenmiş giysileri hemen çıkarın ve en az 15 dakika su ile durulayın. Yanıkları daha da kötüleştirebileceğinden bazlarla nötralize etmeye çalışmayın. Göz teması için hemen 15-20 dakika su ile durulayın. Yutma durumunda, KUSTURMAYIN (kusma ek yemek borusu hasarına neden olur). Soluma durumunda, hemen temiz havaya çıkarın. Tüm önemli maruziyetler için derhal tıbbi yardım alın.
Havalandırma Gereksinimleri: Konsantre çözeltilerden aşındırıcı HCl gazı (füme) salınımı nedeniyle, hidroklorik asit yeterli lokal egzoz havalandırması (çeker ocak) veya iyi havalandırılmış bir alanda kullanılmalıdır. Düşük konsantrasyonlarda HCl buharına uzun süreli maruziyet, diş erozyonu, kronik bronşit ve solunum duyarlılaşmasına (mesleki astım) neden olabilir.
Döküntü Müdahalesi: Döküntü durumunda:
-
Alanı boşaltın ve yeterli havalandırmayı sağlayın
-
Tam KKD giyin (aside dayanıklı takım, botlar, eldivenler, SCBA)
-
Döküntüyü inert emici ile çevreleyin (kum, vermikülit, diatomit)
-
Sodyum bikarbonat (kabartma tozu) veya sodyum karbonat ile nötralize edin – bu CO₂ gazı (köpürme) üretecektir
-
Nötralizasyondan sonra (pH 6-9), tehlikeli atık olarak bertaraf edin
-
Büyük döküntüler için acil müdahale ve çevre yetkilileriyle iletişime geçin
Metaller için Aşındırıcı: Hidroklorik asit, karbon çeliği, paslanmaz çelik (bazı kaliteler), alüminyum, bakır, pirinç ve çinko dahil olmak üzere birçok metal için aşındırıcıdır. Asit buharı (dumanlar) bile metal depolama dolaplarının, rafların, elektrikli ekipmanların ve yapısal bileşenlerin hızla aşınmasına neden olur. Depolama ve kullanım için plastik, cam veya korozyona dayanıklı alaşımlar kullanın.
Soluma Tehlikesi - Duyarlılaşma: HCl buharı veya sisine tekrarlanan soluma maruziyeti, solunum duyarlılaşmasına (mesleki astım) neden olabilir. Bazı bireyler, sonraki maruziyetlerde, çok düşük konsantrasyonlarda bile alerjik tipte reaksiyonlar (bronkospazm, hırıltı, nefes darlığı) geliştirebilir. Havalandırma yetersizse solunum koruması kullanın (50 ppm'e kadar konsantrasyonlar için NIOSH onaylı asit gazı kartuşu solunum cihazı, daha yüksek konsantrasyonlar için SCBA).
Uyumsuzluk - Formaldehit: Ciddi bir güvenlik tehlikesi: Hidroklorik asit, formaldehit (veya formaldehit içeren ürünler) ile reaksiyona girerek bis(klorometil) eter (BCME) ve klorometil metil eter (CMME) oluşturur; bunların her ikisi de güçlü kanserojenlerdir (IARC Grup 1). ASLA hidroklorik asidi formaldehit, formalin veya formaldehit salan koruyucuların yakınında saklamayın.
Uyumsuzluk - Oksitleyiciler: Hidroklorik asit, kuvvetli oksitleyiciler (sodyum hipoklorit - çamaşır suyu, potasyum permanganat, potasyum dikromat, kloratlar, perkloratlar, peroksitler, vb.) ile reaksiyona girerek toksik ve tehlikeli klor gazı (Cl₂) üretir. ASLA hidroklorik asidi çamaşır suyu veya diğer oksitleyicilerle karıştırmayın.
Önemli Beyan: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tam güvenlik, kullanım, depolama ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için her zaman üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS) başvurun. Hidroklorik asit tehlikeli bir aşındırıcı maddedir. Her zaman uygun kişisel koruyucu ekipman (KKD) kullanın. DAİMA asidi suya ekleyin, asla suyu aside eklemeyin. Yeterli havalandırmayı sağlayın. Uyumsuz maddelerden koruyun. Acil durumda derhal tıbbi yardım alın.
