İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderAmonyak, Amonyak Susuz, Sulu Amonyak, Sıvı Amonyak, Ammonia Anhydrous, Liquid Ammonia, Aqueous Ammonia, Aqua Ammonia, Ammonium Hydroxide Solution, 7664-41-7
AMONYAK (NH₃)
ÜRÜN TANIMLAMA BİLGİLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Ürün Adı | Amonyak |
| Kimyasal Adı | Amonyak |
| Eş Anlamlılar (Türkçe) | Amonyak, Amonyak Susuz, Sulu Amonyak, Sıvı Amonyak, Am-fol |
| Eş Anlamlılar (İngilizce) | Ammonia, Ammonia Anhydrous, Liquid Ammonia, Aqueous Ammonia, Aqua Ammonia, Ammonia TS, Ammonium Hydroxide (solution), Am-fol |
| CAS Numarası | 7664-41-7 |
| EC Numarası | 231-635-3 |
| Moleküler Formül | NH₃ |
| Moleküler Ağırlık | 17.031 g/mol |
| Görünüm | Renksiz gaz veya sıvı (basınç/soğutma altında) |
| Koku | Keskin, buruk, karakteristik, rahatsız edici |
KİMYASAL YAPI
Amonyak Yapısı:
H
\
N — H
/
H
Yapı Açıklaması:
-
Kovalent bağlı bileşik (ametal + ametal).
-
Bir azot atomu üç hidrojen atomuna bağlanmıştır.
-
Üçgen piramit moleküler geometri (azot üzerindeki ortaklanmamış elektron çifti nedeniyle).
-
Polar molekül (yüksek dipol momenti).
-
Azot atomu üzerinde ortaklanmamış bir çift elektron içerir.
-
Su molekülleri ile hidrojen bağı oluşturur, bu nedenle suda çok çözünür.
-
Zayıf baz (OH⁻ iyonu içermez ancak proton kabul eder).
BÖLÜM 1: KİMYASAL KİMLİK VE TANIM
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Ürün Adı | Amonyak |
| Kimyasal Adı | Amonyak |
| Eş Anlamlılar (Türkçe) | Amonyak, Amonyak Susuz, Sulu Amonyak, Sıvı Amonyak, Am-fol |
| Eş Anlamlılar (İngilizce) | Ammonia, Ammonia Anhydrous, Liquid Ammonia, Aqueous Ammonia, Aqua Ammonia, Ammonia TS, Ammonium Hydroxide (solution), Am-fol |
| CAS Numarası | 7664-41-7 |
| EC Numarası | 231-635-3 |
| Moleküler Formül | NH₃ |
| Moleküler Ağırlık | 17.031 g/mol |
| Kimyasal Sınıf | İnorganik bileşik; Hidrür; Azot bileşiği; Zayıf baz |
| Kaynak | Sentetik (Haber-Bosch prosesi: azot + hidrojen) |
| Fiziksel Hali (20°C) | Gaz (normal koşullarda); Sıvı (basınç/soğutma altında) |
| Koku | Keskin, buruk, karakteristik, rahatsız edici |
| Renk | Renksiz |
| Tat | Keskin, alkali tat (çözeltide) |
BÖLÜM 2: FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER
| Özellik | Değer | Test Metodu / Not |
|---|---|---|
| Görünüm | Renksiz gaz veya sıvı | Görsel |
| Koku | Keskin, buruk, karakteristik | Olfaktometrik |
| Moleküler Ağırlık | 17.031 g/mol | Hesaplanmış |
| Yoğunluk (Gaz, 0°C, 1 atm) | 0.695 g/L | – |
| Yoğunluk (Sıvı, -33°C) | ~0.682 g/cm³ | – |
| Yoğunluk (Sulu Çözelti %25) | ~0.88 g/cm³ | – |
| Erime Noktası | -78°C | DSC |
| Kaynama Noktası | -33°C | – |
| Parlama Noktası | Yanıcı değil (ancak patlayıcı karışımlar oluşturur) | – |
| Kendiliğinden Tutuşma Sıcaklığı | 651°C | – |
| Patlayıcılık Sınırları | Hava içinde %15 – 28 (hacimce) | – |
| Suda Çözünürlük (25°C) | Çok yüksek (~34 g/100 g su) | Genel Metot |
| Kloroformda Çözünürlük | Çözünür | Genel Metot |
| Eterde Çözünürlük | Çözünür | Genel Metot |
| Buhar Basıncı (20°C) | ~8.5 bar (sıvı) | – |
| pH (Sulu %1 Çözelti) | ~11.0 – 12.0 (kuvvetli alkali) | pH Metre |
| Kritik Bağıl Nem | Yüksek (nem emer) | – |
| Kararlılık | Normal koşullarda kararlıdır | – |
| Buharlaşma Isısı | Çok yüksek (soğutucu olarak kullanılır) | – |
| pKb | 4.75 (zayıf baz) | – |
| Ağır Metaller (Pb cinsinden) | ≤ 5 ppm | AAS / ICP |
| Yağ İçeriği | ≤ 5 ppm (susuz) | – |
| Su İçeriği | ≤ %0.2 (susuz sınıf) | Karl Fischer |
| Saflık (NH₃) | ≥ %99.5 (susuz); %25 (sulu çözelti) | Titrimetrik |
BÖLÜM 3: AMONYAK vs DİĞER AZOT BİLEŞİKLERİ
| Özellik | Amonyak (NH₃) | Amonyum Hidroksit (NH₄OH) | Amonyum Nitrat (NH₄NO₃) | Üre (CO(NH₂)₂) |
|---|---|---|---|---|
| CAS Numarası | 7664-41-7 | 1336-21-6 | 6484-52-2 | 57-13-6 |
| Form | Gaz/Sıvı | Sulu Çözelti | Katı | Katı |
| Azot İçeriği | ~%82 | ~%25 (çözelti) | ~%34-35 | ~%46 |
| pH | ~11-12 (çözelti) | ~11-12 | ~4.5-6.0 | ~7.0 |
| Baz Kuvveti | Zayıf baz | Zayıf baz | Nötr tuz | Nötr |
| Buhar Basıncı | Çok yüksek | Orta | Yok | Yok |
| Koku | Keskin, buruk | Keskin, buruk | Kokusuz | Kokusuz |
| Birincil Kullanım | Gübre, soğutucu, kimyasal | Temizlik, kimyasal | Gübre, patlayıcı | Gübre |
| Toksiste | Zehirli (soluma) | Orta | Düşük | Çok düşük |
BÖLÜM 4: ETKİ MEKANİZMASI
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Bazlık | Zayıf baz olarak işlev görür; Asitlerden proton (H⁺) kabul eder; NH₃ + H⁺ → NH₄⁺; Asitlerle tuz oluşturur (amonyum tuzları); Endüstriyel proseslerde pH düzenleyici. |
| Hidrojen Bağı | Su molekülleri ile hidrojen bağı oluşturur; Suda yüksek çözünürlük; NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻; Alkali çözelti oluşturur. |
| İndirgeyici | Bazı reaksiyonlarda indirgeyici olarak işlev görür; Metal oksitleri indirgeyebilir; Bazı kimyasal sentezlerde kullanılır. |
| Besin Kaynağı (Azot) | Bitki büyümesi için azot sağlar; Toprak bakterileri tarafından nitrata dönüştürülür; Protein ve amino asit sentezi için esansiyeldir; Gübrelerin temel bileşeni. |
| Soğutucu Etkisi | Yüksek buharlaşma gizli ısısı; Buharlaşma sırasında ısı emer; Endüstriyel soğutma sistemlerinde kullanılır; Vapor sıkıştırmalı soğutma çevrimi. |
| Kompleks Oluşturma | Metal iyonları ile kompleksler oluşturur (örn. bakır, gümüş); Metal işleme ve ekstraksiyonda kullanılır; Koordinasyon kimyasında ligand. |
BÖLÜM 5: ÜRETİM PROSESİ
Endüstriyel Üretim Yöntemi (Haber-Bosch Prosesi):
Reaksiyon: N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) + Isı
Proses Akışı:
Azot (havadan) + Hidrojen (doğalgaz/su gazından) → Kompresyon (200-300 bar) → Isıtma (400-500°C) → Katalizör (Demir bazlı) → Reaksiyon → Soğutma → Amonyak Yoğunlaşması → Susuz Amonyak
Adım Adım Açıklama:
-
Azot Kaynağı: Azot, havanın fraksiyonel distilasyonu veya hava ayırma üniteleri ile elde edilir.
-
Hidrojen Kaynağı: Hidrojen, doğalgazın buhar reformasyonu (metan + buhar → CO + H₂) veya su gazı kaydırma reaksiyonu ile elde edilir.
-
Kompresyon: Azot ve hidrojen 200-300 bar basınca sıkıştırılır.
-
Isıtma: Sıkıştırılmış gazlar 400-500°C'ye ısıtılır.
-
Katalitik Reaksiyon: Gazlar, desteklenmiş demir katalizörü (mıknatıs taşı + K₂O, CaO, Al₂O₃ destekleri) üzerinden geçer.
-
Amonyak Oluşumu: Reaksiyon yüksek basınç ve sıcaklıkta ilerler; Verim denge ile sınırlıdır (geçiş başına yaklaşık %15-20).
-
Soğutma ve Yoğunlaşma: Gazlar, sıvı amonyağı yoğunlaştırmak için soğutulur.
-
Geri Dönüşüm: Reaksiyona girmeyen azot ve hidrojen reaktöre geri gönderilir.
-
Son Ürün: Susuz sıvı amonyak toplanır ve basınç altında depolanır; Seyreltik sulu çözeltiler (%25-34) suda çözülerek üretilir.
Alternatif Kaynaklar: Amonyak ayrıca kömür gazlaştırmasından veya kok fırınlarının yan ürünü olarak da üretilebilir (tarihsel yöntemler).
BÖLÜM 6: FONKSİYONEL ÖZELLİKLER
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Gübre / Azot Kaynağı | Doğrudan azotlu gübre (susuz veya sulu); Amonyum nitrat, amonyum sülfat, üre, MAP, DAP öncüsü; Bitki büyümesi için gerekli azotu sağlar; Doğrudan toprağa (susuz) veya çözelti halinde uygulanır. |
| Soğutucu | Yüksek buharlaşma gizli ısısı; Endüstriyel soğutmada kullanılır (büyük ölçekli soğutma); Vapor sıkıştırmalı soğutma çevrimleri; Buz üretimi, gıda işleme, soğuk depolama; Çevre dostu (sıfır ODP, sıfır GWP). |
| Temizlik Maddesi | Etkili yağ çözücü ve temizleyici; Yağ, gres ve kiri temizler; Ev ve endüstriyel temizlik ürünlerinde kullanılır; Cam ve yüzey temizliği; Alüminyum yüzey temizliği (metilen klorür ile). |
| Kimyasal Ara Ürün | Birçok endüstriyel kimyasal için öncü; Nitrik asit üretimi (Ostwald prosesi); Üre sentezi; Aminler, akrilonitril ve hidrazin üretimi; Solvay prosesi (soda külü). |
| pH Tamponu / Nötralizatör | Asidik akımları nötralize eder; Endüstriyel proseslerde pH düzenleyici; Atık su arıtmada kullanılır; Lateks koruma ve stabilizasyonu. |
| Korozyon İnhibitörü | Tankları ve ekipmanları korozyondan korur; Depolama sistemlerinde kullanılır; pH ayarı asidik korozyonu önler. |
BÖLÜM 7: ANA UYGULAMA ALANLARI
| Sektör / Uygulama | Fonksiyon | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Tarım (Gübre) | Doğrudan azotlu gübre, öncü | Susuz amonyağın toprağa enjeksiyonu; Amonyum nitrat, amonyum sülfat, üre, MAP, DAP üretimi; Küresel amonyak üretiminin ~%90'ı. |
| Soğutma | Soğutucu | Endüstriyel soğutma sistemleri; Buz tesisleri, soğuk depolama, gıda işleme; Büyük ölçekli HVAC sistemleri; Çevre dostu soğutucu. |
| Temizlik Ürünleri | Yağ çözücü, temizleyici | Ev ve endüstriyel temizleyiciler; Cam ve yüzey temizleyicileri; Sert yüzey temizliği; Alüminyum yüzey yağ çözücüleri. |
| Kimya Endüstrisi | Kimyasal ara ürün | Nitrik asit üretimi (Ostwald prosesi); Üre sentezi; Kaprolaktam, akrilonitril, hidrazin üretimi; Solvay prosesi (soda külü). |
| Atık Su Arıtma | pH nötralizatör | Asidik akımların nötralizasyonu; pH ayarı; Biyolojik besin giderme (nitrifikasyon/denitrifikasyon). |
| Kauçuk & Lateks | Koruyucu, stabilize edici | Doğal ve sentetik lateks koruması; Pıhtılaşmayı önler; Lateks emülsiyonlarını stabilize eder. |
| Farmasötik | Tampon, pH düzenleyici | Farmasötik formülasyonlar; Tampon çözeltiler; pH ayarı; Terapötik uygulamalar (amonyak tuzları). |
| Deri & Tekstil | Yağ giderme, temizleme | Deri işleme; Tekstil temizliği ve apreleme; Yün yıkama; Yağ giderme işlemleri. |
| Metalurji | Metal işleme | Bakır ekstraksiyonu (amonyaklı liç); Metal kaplama; Yüzey işleme; Pirinç ve bronz üretimi. |
| İnşaat | Bağlayıcı, katkı | Çimento ve beton katkıları; Ahşap koruyucular; Alev geciktirici formülasyonlar. |
BÖLÜM 8: ÖRNEK FORMÜLASYONLAR
Sulu Amonyak Çözeltisi (%25 w/w):
| Bileşen | Miktar |
|---|---|
| Susuz Amonyak (NH₃) | 25 kg |
| Deiyonize Su | 75 kg |
| Talimatlar: Susuz amonyak gazını kontrollü koşullar altında suda çözün (ekzotermik reaksiyon, soğutma gerekli); Sızdırmaz, korozyona dayanıklı tanklarda saklayın; Asitler veya oksitleyici maddelerle karıştırmayın. |
Ev Temizleyicisi (Seyreltilmiş Amonyak):
| Bileşen | Miktar |
|---|---|
| Sulu Amonyak (%25) | 100 mL |
| Su | 900 mL |
| Talimatlar: Sulu amonyağı su ile seyreltin; Cam, fayans ve yüzeylerin genel temizliği için kullanın; Kullanımdan sonra durulayın. |
BÖLÜM 9: KALİTE ÖZELLİKLERİ
| Parametre | Susuz Sınıf | Sulu Sınıf (%25) | Test Metodu |
|---|---|---|---|
| Görünüm | Renksiz gaz/sıvı | Renksiz sıvı | Görsel |
| Saflık (NH₃) | ≥ %99.5 | %24.5 – 25.5 | Titrimetrik |
| Su İçeriği | ≤ %0.2 | %74.5 – 75.5 | Karl Fischer |
| Yağ İçeriği | ≤ 5 ppm | ≤ 10 ppm | – |
| Demir (Fe) | ≤ 1 ppm | ≤ 2 ppm | AAS / ICP |
| Ağır Metaller (Pb cinsinden) | ≤ 5 ppm | ≤ 5 ppm | AAS / ICP |
| Klorür (Cl) | ≤ 1 ppm | ≤ 2 ppm | Titrimetrik |
| Buharlaşma Kalıntısı | ≤ 10 ppm | ≤ 20 ppm | Gravimetrik |
| pH (%10 Çözelti) | – | 11.0 – 12.0 | pH Metre |
| Yoğunluk (20°C) | 0.682 g/cm³ (sıvı) | 0.88 g/cm³ | ASTM D4052 |
| Buhar Basıncı (20°C) | ~8.5 bar | – | – |
BÖLÜM 10: TOKSİKOLOJİK PROFİL
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Akut Oral Toksisite (LD50, Sıçan) | ~ 350 mg/kg (orta toksisite) |
| Akut Soluma Toksisitesi (LC50, Sıçan, 4s) | ~ 2.000 ppm (gaz) |
| Cilt Tahrişi | Aşındırıcı; Ciddi yanıklar mümkün (konsantre) |
| Göz Tahrişi | Şiddetli; Körlüğe neden olabilir |
| Soluma Toksisitesi | Yüksek toksik; Solunum yolu tahrişi ve hasarı; Yüksek konsantrasyonlarda akciğer ödemi |
| Kronik Toksisite | Uzun süreli maruziyet solunum hasarına neden olabilir |
| Karsinojenisite | Karsinojen olarak sınıflandırılmamıştır |
| Mutajenisite | Mutajenik değil |
| Üreme Toksisitesi | Normal seviyelerde üreme toksisitesi yok |
| Çevresel Toksisite | Su organizmaları için toksik; Ötrofikasyona neden olabilir; Su yaşamı için zararlıdır |
| Özel Toksisite Notu | Yüksek korozif ve toksik; OSHA PEL: 50 ppm (8 saat TWA); IDLH: 300 ppm; NIOSH STEL: 35 ppm; Soluma için acil tıbbi müdahale gereklidir; Aşırı dikkatle kullanın. |
BÖLÜM 11: GHS SINIFLANDIRMASI VE ETİKETLEME
GHS Sınıflandırması (CLP ve UN GHS uyarınca):
| Tehlike Sınıfı | Kategori | H-İfadesi |
|---|---|---|
| Akut Toksisite (Soluma) | Kategori 3 | H331 |
| Cilt Aşınması/Tahrişi | Kategori 1B | H314 |
| Ciddi Göz Hasarı | Kategori 1 | H318 |
| Akut Su Toksisitesi | Kategori 1 | H400 |
| Yanıcı Gaz | Kategori 2 | H221 |
| Basınç Altında Gaz | – | H280 |
Sinyal Kelimesi: TEHLİKE
Tehlike Piktogramları: GHS02 (Alev), GHS04 (Gaz Tüpü), GHS05 (Korozif), GHS06 (Kafatası ve Çapraz Kemikler), GHS09 (Çevre)
Tehlike İfadeleri (H-Kodları):
| Kod | İfade |
|---|---|
| H221 | Yanıcı gaz |
| H280 | Basınç altında gaz içerir; ısıtılırsa patlayabilir |
| H314 | Ciddi cilt yanıklarına ve göz hasarına neden olur |
| H318 | Ciddi göz hasarına neden olur |
| H331 | Solunması halinde toksiktir |
| H400 | Suda yaşayan organizmalar için çok toksiktir |
NFPA 704 Tehlike Sınıflandırması:
| Sağlık | Parlayıcılık | Tepkime | Özel |
|---|---|---|---|
| 3 | 1 | 0 | KOR |
| (Ciddi sağlık tehlikesi - korozif) | (Yanıcı) | (Kararlı) | (Korozif) |
BÖLÜM 12: ÖNLEM İFADELERİ (P-KODLARI)
| Kod | İfade |
|---|---|
| P210 | Isıdan/kıvılcımdan/alevden/sıcak yüzeylerden uzak tutun — Sigara içilmez |
| P260 | Tozu/dumanı/gazı/buharı/spreyi solumayın |
| P280 | Koruyucu eldiven/koruyucu giysi/göz koruması/yüz koruması kullanın |
| P301+P330+P331 | YUTULDUĞUNDA: Ağzı çalkalayın. Kusturmayın |
| P303+P361+P353 | CİLDE (veya saça) TEMAS EDERSE: Kirlenmiş giysileri hemen çıkarın. Cildi su ile durulayın/duş alın |
| P304+P340 | SOLUNURSA: Kişiyi temiz havaya çıkarın ve rahat nefes alması için dinlenme pozisyonunda tutun |
| P305+P351+P338 | GÖZE TEMAS EDERSE: Suyla birkaç dakika dikkatlice durulayın. Varsa kontakt lensleri çıkarın ve durulamaya devam edin |
| P310 | Hemen ZEHİR MERKEZİ'ni/doktoru arayın |
| P363 | Kirlenmiş giysileri yeniden kullanmadan önce yıkayın |
| P403+P233 | İyi havalandırılmış bir yerde saklayın. Kabı sıkıca kapalı tutun |
| P405 | Kilitli olarak saklayın |
| P501 | İçeriği/kabı yerel/bölgesel/ulusal/uluslararası mevzuata uygun şekilde bertaraf edin |
BÖLÜM 13: İLK YARDIM ÖNLEMLERİ
| Maruz Kalma Yolu | Yapılacak İşlem |
|---|---|
| Soluma | Derhal temiz havaya çıkarın. Nefes almasını sağlayın. Solunum durmuşsa suni teneffüs yapın (ağızdan ağza). Acil tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması | Kirlenmiş giysileri derhal çıkarın. En az 15 dakika bol su ile durulayın. Acil tıbbi yardım alın. |
| Göz Teması | En az 15 dakika bol su ile hemen durulayın. Göz kapaklarını açık tutun. Varsa kontakt lensleri çıkarın. Acil tıbbi yardım alın. |
| Yutma | Ağzı çalkalayın. Kusturmayın. Bol su için. Acil tıbbi yardım alın. |
| Not | Amonyak korozif ve toksiktir; önemli maruziyet durumunda acil tıbbi müdahale gereklidir. |
BÖLÜM 14: YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Yangın Tehlikesi | Yanıcı gaz. Havada patlayıcı (%15-28 konsantrasyon). |
| Yangından Kaynaklanan Tehlikeler | Termal bozunma, azot oksitler (NOx) ve amonyak üretir; Zehirli ve aşındırıcı dumanlar. |
| Uygun Söndürme Ortamı | Su sisi, CO₂, kuru kimyasal toz, köpük (alkole dayanıklı). |
| Uygun Olmayan Söndürme Ortamı | Su jeti (gazı yayabilir), halon (etkisiz). |
| Özel Koruyucu Ekipman | Kendinden nefes alabilen cihaz (SCBA), tam koruyucu giysi, yangın gözlüğü. |
| Özel Önlemler | Alanı derhal boşaltın; Yangına maruz kalan kapları su sisi ile soğutun; Güvenli ise sızıntıyı durdurun; Gazı absorbe etmek için su kullanın; Yangın söndürme sularının su yollarına girmesini önleyin. |
BÖLÜM 15: DEPOLAMA VE RAF ÖMRÜ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| Depolama Koşulları | Serin, kuru, iyi havalandırılmış bir yerde saklayın; ISIDAN ve NEMDEN KORUYUN; Yanıcı maddelerden ve ateşleme kaynaklarından uzak tutun; Dik konumda saklayın. |
| Kap Gereksinimleri | Basınç dereceli kaplar (karbon çeliği, paslanmaz çelik, alaşımlı çelik); Uygun contalarla sızdırmaz; Fiziksel hasardan koruyun; Statik elektriği önlemek için topraklayın. |
| Korunması Gereken Maddeler | Isı, nem, asitler, oksitleyici maddeler, yanıcı maddeler, organik halojenürler |
| Raf Ömrü | Sınırsız (uygun şekilde saklanırsa) |
| Kararlılık Notu | Uygun depolama koşullarında kararlıdır; Birçok metali aşındırır (bakır, çinko, alüminyum, pirinç); Asitlerle şiddetli reaksiyona girer; Hava ile patlayıcı karışımlar oluşturur (%15-28). |
| Özel Depolama Gereksinimleri | Özel, havalandırılmış alanlarda saklayın; Basınç tahliye cihazları kullanın; Acil duş ve göz yıkama istasyonu gereklidir; Yangın koruma sistemleri gereklidir; Kapların ve güvenlik ekipmanlarının düzenli denetimi; Güvenlik kontrolleri gerekebilir. |
BÖLÜM 16: AMBALAJ SEÇENEKLERİ
| Ambalaj Türü | Miktar | Malzeme |
|---|---|---|
| Çelik Tüpler | 10 kg, 50 kg, 100 kg | Karbon çeliği (basınç dereceli) |
| Çelik Variller | 200 kg, 500 kg | Karbon çeliği (basınç dereceli) |
| Tank Konteynerler (ISO Tanklar) | 15.000 – 25.000 kg | Paslanmaz çelik/karbon çeliği |
| Demiryolu Tank Vagonları | 50.000 – 100.000 kg | Karbon çeliği (basınç dereceli) |
| Karayolu Tankerleri | 10.000 – 30.000 kg | Karbon çeliği (basınç dereceli) |
| Sulu Çözelti (%25) | 200 L variller, 1000 L IBC | Karbon çeliği, plastik kaplamalı çelik, HDPE |
BÖLÜM 17: TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre | Bilgi |
|---|---|
| UN Numarası | UN 1005 (Amonyak, Susuz) / UN 2073 (Amonyak Çözeltisi) |
| Tehlike Sınıfı | Sınıf 2.3 - Zehirli Gazlar (Susuz) / Sınıf 8 - Korozif (Sulu) |
| Ambalaj Grubu | Uygulanamaz (gaz) / III (çözelti) |
| ADR/RID | Sınıf 2.3; UN 1005; Ambalaj Grubu: Yok |
| IMDG Kodu | Sınıf 2.3; UN 1005; Deniz kirletici: Hayır |
| IATA (Hava) | Sınıf 2.3; UN 1005 |
| Taşıma Etiketi | Zehirli Gaz, Yanıcı Gaz, Korozif |
| Deniz Kirletici | Hayır |
| Özel Taşıma Gereksinimleri | Katı taşıma düzenlemelerine tabi tehlikeli madde; Sürücü tehlikeli madde sertifikası taşımalıdır; Acil durum müdahale planı gereklidir; Yanıcı maddeler, asitler ve oksitleyicilerden ayrı tutulmalıdır; Yetkisiz erişime karşı güvence altına alınmalıdır. |
BÖLÜM 18: DÜZENLEYİCİ DURUM
| Bölge / Otorite | Durum |
|---|---|
| Avrupa Birliği | REACH kayıtlıdır; Zehirli ve aşındırıcı madde olarak düzenlenmiştir; Güvenlik/anti-terör kontrolleri uygulanır. |
| ABD (TSCA) | Listelenmiştir (TSCA Envanteri) |
| ABD (EPA) | Temiz Hava Yasası kapsamında düzenlenmiştir; Büyük miktarlar için RMP (Risk Yönetim Planı) gereklidir. |
| ABD (OSHA) | Yüksek tehlikeli kimyasal (Proses Güvenlik Yönetimi); PEL: 50 ppm (TWA); STEL: 35 ppm; IDLH: 300 ppm. |
| Türkiye | Tehlikeli kimyasal olarak düzenlenmiştir; KKDIK düzenlemesine tabidir; Çevre Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı kontrolleri; Büyük miktar depolama için çevre izni gereklidir; Güvenlik kontrolleri gerekebilir. |
| IARC | Sınıflandırılmamıştır (karsinojenik değil) |
| NTP | Listelenmemiştir |
| OSHA | Yüksek tehlikeli kimyasal (Proses Güvenlik Yönetimi) |
| California (Prop 65) | Listelenmemiştir |
| Gübre Düzenlemeleri | Ulusal gübre standartlarına tabidir; Gübre kullanımı için kayıt gereklidir. |
| Güvenlik Düzenlemeleri | Birçok ülkede anti-terör ve güvenlik kontrollerine tabidir; Büyük miktar satın alımı lisanslama ve geçmiş kontrolü gerektirebilir; Hırsızlık veya saptırma bildirimi zorunludur; Elleçleme için sıcak ve soğuk iş izinleri gereklidir. |
BÖLÜM 19: DİĞER İSİMLER VE EŞ ANLAMLILAR
| Tür | İsim |
|---|---|
| Türkçe İsimler | Amonyak, Amonyak Susuz, Sulu Amonyak, Sıvı Amonyak, Am-fol |
| İngilizce İsimler | Ammonia, Ammonia Anhydrous, Liquid Ammonia, Aqueous Ammonia, Aqua Ammonia, Ammonia TS, Ammonium Hydroxide (solution), Am-fol |
| CAS Numarası | 7664-41-7 |
| EC Numarası | 231-635-3 |
| HS Kodu | 2814.10 (Susuz) / 2814.20 (Sulu) |
| Eş Anlamlılar | Amonyak gazı, Geyik boynuzu ruhu, Uçucu alkali, Amonyum hidroksit (çözelti) |
BÖLÜM 20: ÖZET TABLO
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Ürün | Amonyak (NH₃) |
| CAS Numarası | 7664-41-7 |
| Moleküler Formül | NH₃ |
| Moleküler Ağırlık | 17.031 g/mol |
| Görünüm | Renksiz gaz/sıvı |
| Koku | Keskin, buruk |
| Erime Noktası | -78°C |
| Kaynama Noktası | -33°C |
| Suda Çözünürlük | Çok yüksek (~34 g/100g, 25°C) |
| pH (%1 Çözelti) | ~11.0 – 12.0 |
| Yoğunluk (Gaz) | 0.695 g/L |
| Birincil Fonksiyonları | Gübre, soğutucu, kimyasal ara ürün, temizleyici |
| Ana Uygulama Alanları | Tarım (gübre), soğutma, kimya endüstrisi, temizlik, atık su arıtma |
| Raf Ömrü | Sınırsız (sızdırmaz) |
| GHS Sinyal Kelimesi | TEHLİKE |
| UN Numarası | 1005 (Susuz) / 2073 (Sulu) |
| Tehlike Sınıfı | 2.3 (Zehirli Gaz) / 8 (Korozif) |
| Özel Özellikler | Yanıcı gaz (havada %15-28); Solunum yolu ile zehirli; Cilt ve gözler için aşındırıcı; Kuvvetli baz; Suda yüksek çözünürlük; Yüksek buharlaşma ısısı; Çevre dostu soğutucu; %90'ı gübre üretiminde kullanılır. |
BÖLÜM 21: KRİTİK UYARILAR VE EN İYİ UYGULAMALARKRİTİK UYARILAR:
-
SOLUNUM YOLU İLE ZEHİRLİDİR (H331): Şiddetli solunum yolu tahriş edicisi; Yüksek konsantrasyonlarda akciğer ödemi ve ölüme neden olabilir. SOLUMA DURUMUNDA ACİL TIBBİ MÜDAHALE GEREKLİDİR.
-
AŞINDIRICIDIR (H314, H318): Ciddi cilt yanıklarına ve göz hasarına neden olur. KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM ZORUNLUDUR.
-
YANICI GAZ (H221): Havada patlayıcıdır (%15-28 konsantrasyon). ATEŞLEME KAYNAKLARINDAN UZAK TUTUN.
-
BASINÇ ALTINDA GAZ (H280): Isıtılırsa patlayabilir. ISIYA MARUZ BIRAKMAYIN.
-
SU YAŞAMI İÇİN ZEHİRLİDİR (H400): Su organizmaları için zararlıdır. ÇEVREYE SALINMASINDAN KAÇININ.
-
ASİTLERLE REAKSİYONA GİRER: Şiddetli ekzotermik reaksiyon; ısı ve basınç üretir. ASİTLERLE KARIŞTIRMAYIN.
-
OKSİTLEYİCİ MADDELERLE REAKSİYONA GİRER: Yangın veya patlamaya neden olabilir. OKSİTLEYİCİLERLE KARIŞTIRMAYIN.
-
SUDA YÜKSEK ORANDA ÇÖZÜNÜR: Ekzotermik çözünme; çözündüğünde kaynama ve sıçramaya neden olabilir.
-
METALLERİ AŞINDIRIR: Bakır, çinko, alüminyum, pirinci aşındırır.
-
GÜVENLİK ENDİŞELERİ: Birçok ülkede anti-terör kontrollerine tabidir.
EN İYİ UYGULAMA TAVSİYELERİ:
-
Tarım (Gübre): Susuz amonyak olarak toprağa enjeksiyonla uygulayın; Ekim veya ekim öncesi uygulayın; Özel ekipman kullanın; Toprak testi önerilerini takip edin; Derinlik: 15-20 cm; Yaprak temasından kaçının; Bıçak aplikatörleri kullanın; Toprak koşulları uygun olduğunda uygulayın.
-
Soğutma: Endüstriyel soğutma sistemlerinde kullanın; Sızıntıları izleyin; Ekipmanı düzenli olarak denetleyin; Amonyak algılama sistemleri kullanın; Uygun yağ ve nem seviyelerini koruyun.
-
Temizlik: Temizlik için seyreltilmiş çözeltiler kullanın (%25 amonyak çözeltisi 1:10 seyreltilir); Yeterli havalandırma sağlayın; Klorlu ağartıcı ile karıştırmayın (toksik kloramin gazı üretir); Temizlikten sonra yüzeyleri durulayın.
-
Elleçleme: İyi havalandırılmış alanlarda kullanın; Yüksek konsantrasyonlar için tam yüz maskeli solunum cihazı (amonyak kartuşu) veya SCBA kullanın; Kimyasallara dayanıklı eldivenler (neopren, nitril, PVC) kullanın; Kimyasal gözlük ve yüz koruyucu kullanın; Koruyucu giysi (aside dayanıklı) kullanın. YALNIZ ÇALIŞMAYIN.
-
Kişisel Koruyucu Donanım: ZORUNLU: SCBA veya amonyak kartuşlu tam yüz maskeli solunum cihazı, kimyasallara dayanıklı eldivenler (neopren, nitril), güvenlik gözlüğü/yüz koruyucu, aside dayanıklı koruyucu giysi, güvenlik botları.
-
Acil Durum Müdahalesi: Acil durum planı hazırlayın; Amonyak dedektörleri kurun; Göz yıkama ve acil duş sağlayın; Tahliye yollarını bilin; Personeli ilk yardım konusunda eğitin; Acil müdahale iletişim numaralarını asın.
-
Depolama: Basınç dereceli kaplarda saklayın; İyi havalandırılmış, serin alanlarda saklayın; Isı ve güneş ışığından koruyun; Uyumsuz malzemelerden ayrı tutun; Basınç tahliye cihazları kullanın; Tüm ekipmanı topraklayın; Kapların ve güvenlik ekipmanlarının düzenli denetimi; Güvenlik kontrolleri gereklidir.
-
Döküntü Yönetimi: Alanı boşaltın; Tam koruyucu ekipman giyin; Güvenli ise sızıntıyı durdurun; Gazı absorbe etmek için su sisi kullanın; Alanı havalandırın; Drenajlara veya su yollarına girmesine izin vermeyin; Büyük döküntüleri yetkililere bildirin.
-
Bertaraf: Yerel, bölgesel ve ulusal düzenlemelere uygun olarak bertaraf edin; Tehlikeli atık; Yetkili bertaraf tesislerini kullanın; Gerekirse asit ile nötralize edin.
TESPİT YÖNTEMLERİ:
| Metot | Açıklama | Avantajlar | Dezavantajlar |
|---|---|---|---|
| Titrasyon (Asit-Baz) | Standart asit ile nötralizasyon | Basit, doğru, standart yöntem | Taze numune gerektirir |
| Amonyak Elektrodu | İyon seçici elektrot ölçümü | Hızlı, saha uygun | Kalibrasyon gerektirir, girişimler |
| Gaz Algılama Tüpleri | Kolorimetrik tüpler (Drager, Gastec) | Taşınabilir, basit, hızlı | Sınırlı doğruluk |
| Gaz Kromatografisi | Kantitatif analiz | Yüksek hassasiyet, doğru | Yüksek maliyet, uzmanlık gerektirir |
| FTIR/NDIR | Kızılötesi absorpsiyon spektroskopisi | Sürekli izleme, hassas | Yüksek maliyet, kalibrasyon gerektirir |
| pH Ölçümü | Sulu çözeltinin pH'ı | Basit, hızlı | Dolaylı, spesifik değil |
AMONYAK vs ALTERNATİFLER KARŞILAŞTIRMASI:
| Ürün | Kimyasal Adı / E Kodu | Uygulama | Güçlü Yön | Zayıf Yön | Durum |
|---|---|---|---|---|---|
| Amonyak (NH₃) | NH₃ | Gübre, soğutucu, kimyasal | Yüksek azot (%82), doğal soğutucu, çok yönlü | Zehirli, aşındırıcı, yanıcı, güvenlik riski | Düzenlenmiş/kontrollü |
| Üre | CO(NH₂)₂ | Gübre | En yüksek azot (%46), güvenli, kolay kullanım | Uçucu kayıp, daha düşük çözünürlük | Yaygın |
| Amonyum Nitrat | NH₄NO₃ | Gübre, patlayıcı | %34 azot, hızlı etkili | Patlama tehlikesi, güvenlik riski | Düzenlenmiş |
| Amonyum Sülfat | (NH₄)₂SO₄ | Gübre | Kükürt + azot, güvenli | Düşük azot (%21), asidik | Yaygın |
| R-134a (Soğutucu) | C₂H₂F₄ | Soğutma | Yanmaz, güvenli | Yüksek GWP, ODP endişeleri | Düzenlenmiş |
| R-717 (Amonyak) | NH₃ | Soğutma | Sıfır ODP, sıfır GWP, verimli | Zehirli, yanıcı, aşındırıcı | Yaygın kullanım |
YASAL UYARI:
Bu belgede sağlanan bilgiler mevcut bilgi ve deneyimlerimize dayanmaktadır ve iyi niyetle sunulmuştur. Ancak, tüm kullanım koşulları bizim kontrolümüz dışında olduğundan, bağlayıcı bir özellik veya garanti teşkil etmez. Bu Teknik Veri Sayfası yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Kullanıcılar, kendi uygulamaları için uygunluğu test etmekten ve tüm yerel, bölgesel ve ulusal düzenlemelere uymaktan sorumludur. Tam güvenlik, depolama, kullanım, elleçleme, atık ve düzenleyici uyumluluk bilgileri için lütfen üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurun. Amonyak zehirli, aşındırıcı ve yanıcı bir gazdır; her zaman sıkı güvenlik, elleçleme ve emniyet protokolleri takip edilmelidir.
