Disodyum Fosfat, Disodium Phosphate, Sodium Hydrogen Phosphate, Disodium Hydrogen Phosphate, DSP, E450iii, 7558-79-4
DISODYUM FOSFAT (DSP)
CAS Numarası: 7558-79-4
EC Numarası (EINECS): 231-448-7
Moleküler Formül: Na₂HPO₄
Moleküler Ağırlık: 141.96 g/mol (susuz)
E Numarası: E339(ii)
BÖLÜM 1: ÜRÜN TANIMI VE KİMYASAL KİMLİK
| Parametre |
Açıklama |
| Kimyasal Adı (IUPAC) |
Disodyum hidrojen fosfat |
| Diğer İsimler |
Disodyum Fosfat, Sodyum Hidrojen Fosfat, Sodyum Asit Fosfat (susuz), Sodyum Orto Fosfat (susuz), Sodyum Monohidrojen Fosfat, Fosforik Asit Disodyum Tuzu, Dibazik Sodyum Fosfat, Tampon Tuzu, DSP Susuz, Soda Fosfatı |
| CAS Numarası |
7558-79-4 |
| EC Numarası (EINECS) |
231-448-7 |
| Moleküler Formül |
Na₂HPO₄ |
| Moleküler Ağırlık |
141.96 g/mol (susuz) |
| Kimyasal Sınıfı |
İnorganik fosfat tuzu |
| E Numarası |
E339(ii) |
| Görünüm |
Beyaz, kristalimsi toz veya granüller (susuz); şeffaf kristaller (hidrat formları) |
| Koku |
Kokusuz |
BÖLÜM 2: FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER
2.1. Genel Özellikler
| Özellik |
Değer / Aralık |
| Moleküler Formül |
Na₂HPO₄ |
| Moleküler Ağırlık |
141.96 g/mol (susuz) |
| Görünüm |
Beyaz kristalimsi toz (susuz) veya şeffaf kristaller |
| Koku |
Kokusuz |
| Yoğunluk (Susuz) |
~1.7 g/cm³ |
| Yoğunluk (Dihidrat) |
~2.07 g/cm³ |
| Yoğunluk (Dodekahidrat) |
~1.52 g/cm³ |
| Yığma Yoğunluğu |
0.5 - 1.2 g/cm³ |
| Erime Noktası |
~250°C (bozunarak) |
| Suda Çözünürlük (25°C) |
~11.8 g/100 g su |
| Suda Çözünürlük (20°C) |
~7.7 g/100 g su (susuz) |
| Etanolde Çözünürlük |
Çözünmez |
| pH (%1 Sulu Çözelti, 25°C) |
~9.1 |
| pH Aralığı (%1 Çözelti) |
8.4 - 9.6 |
| Higroskopiklik (Susuz) |
Havadan nem çeker (higroskopik) |
| Kararlılık (Heptahidrat) |
Havada kararlıdır |
| Kararlılık (Dodekahidrat) |
Normal sıcaklıkta 5 mol su kaybeder |
| Termal Bozunma |
Isıtıldığında zehirli fosfor ve sodyum oksit dumanları açığa çıkarır |
| Baziklik |
Monosodyum fosfattan daha baziktir |
2.2. Hidrat Formları
| Formül |
Adı |
Mol Su |
Özellikler |
| Na₂HPO₄ |
Susuz |
- |
Higroskopik, havadan nem çeker |
| Na₂HPO₄·2H₂O |
Dihidrat |
2 |
- |
| Na₂HPO₄·7H₂O |
Heptahidrat |
7 |
Havada kararlı |
| Na₂HPO₄·12H₂O |
Dodekahidrat |
12 |
Normal sıcaklıkta 5 mol su kaybeder |
BÖLÜM 3: ÇÖZÜNÜRLÜK PROFİLİ
| Çözücü |
Çözünürlük |
Koşul |
| Su |
Çözünür (~11.8 g/100g) |
25°C |
| Su |
~7.7 g/100g |
20°C |
| Etanol |
Çözünmez |
- |
| Metanol |
Az çözünür |
- |
Kritik Not: Disodyum fosfat, suda serbestçe çözünür ancak etanol ve diğer organik çözücülerde çözünmez. Susuz form higroskopiktir (nem çeker) ve 2-7 mol su emer. Sulu çözeltisi baziktir (pH ~9.1).
BÖLÜM 4: KİMYASAL ÖZELLİKLER VE REAKSİYONLAR
| Özellik |
Açıklama |
| Kimyasal Sınıfı |
İnorganik fosfat tuzu |
| Fonksiyonel Grup |
Hidrojen fosfat (HPO₄²⁻) |
| Reaktivite |
Asidik ve bazik özellikler gösterir |
| pH Tamponu |
Etkili tampon çözeltiler oluşturur |
| Termal Bozunma |
> 250°C'de sodyum pirofosfata dönüşür |
| Asitlerle Reaksiyon |
Fosforik asit ve sodyum tuzları oluşturur |
| Bazlarla Reaksiyon |
Trisodyum fosfat oluşturur |
| Bozunma Ürünleri |
Sodyum oksitler, fosfor oksitler |
4.1. Stabilite
| Parametre |
Bilgi |
| Termal Stabilite |
~250°C'ye kadar kararlı |
| Hidroskopiklik (Susuz) |
Havadan nem çeker |
| Hidrolitik Stabilite |
Sulu çözeltide stabildir |
| Geçimsizlikler |
Kuvvetli asitler, yüksek sıcaklık |
BÖLÜM 5: BAŞLICA KULLANIM ALANLARI
5.1. Gıda Katkı Maddesi (Ana Uygulama)
| Uygulama |
Fonksiyon |
Uygunluk |
| Asitlik Düzenleyici |
pH kontrolü ve tamponlama |
Yüksek |
| Emülgatör |
Yağ-su emülsiyonlarının stabilizasyonu |
Yüksek |
| Nem Tutucu |
Deniz ürünleri, etlerde nem kaybını önler |
Yüksek |
| Kıvam Artırıcı |
Peynir, yoğurt, dondurma üretimi |
Yüksek |
| Dengeleyici |
Gıda sistemlerinde stabilite sağlar |
Yüksek |
| Unlu Mamuller |
Un zenginleştirme ve koruma |
Yüksek |
5.2. Gıda Ürünleri
| Uygulama |
Fonksiyon |
| Pastörize Peynir |
Sertleştirme ve erime özelliği düzenleme |
| Süt Ürünleri |
pH tamponlama, stabilizasyon |
| Dondurma |
Yumuşaklık koruma, kristalizasyon kontrolü |
| Deniz Ürünleri |
Nem tutma (su kaybını önler) |
| Sosis ve İşlenmiş Etler |
Koruma ve nem tutma |
| Meşrubatlar |
Asitlik düzenleme, tamponlama |
| Jöleler |
Yumuşaklık koruma |
| Krema ve Soslar |
Emülsiyon stabilizasyonu |
5.3. Endüstriyel Uygulamalar
| Uygulama |
Fonksiyon |
Uygunluk |
| Kazan Suyu Arıtımı |
Trisodyum fosfat ile birlikte kireç önleyici |
Yüksek |
| Korozyon İnhibitörü |
Metal yüzeylerde koruma sağlar |
Yüksek |
| Kaplama Katkıları |
Korozyon koruması, kayganlık |
Yüksek |
| Temizlik Ürünleri |
Temizlik ve döşeme bakım ürünleri |
Yüksek |
| Tekstil ve Deri |
Ağartma işlemlerinde tamponlama |
Yüksek |
| Boya Katkıları |
Kaplama ve boya formülasyonları |
Yüksek |
| Alev Geciktirici |
Yangın geciktirici olarak kullanım |
Orta |
| Su Arıtma |
Su arıtma proseslerinde |
Orta |
| Tütün Endüstrisi |
Nem tutucu olarak |
Orta |
5.4. Tıbbi ve Farmasötik Uygulamalar
| Uygulama |
Fonksiyon |
Uygunluk |
| Müshil |
Kabızlık tedavisinde tuzlu müshil |
Yüksek |
| Kolonoskopi Hazırlığı |
Bağırsak temizliği |
Yüksek |
| Hiperkalsemi Tedavisi |
Kandaki kalsiyum seviyesini düşürür |
Yüksek |
| Hipofosfatemi Tedavisi |
Düşük fosfat seviyelerini artırır |
Yüksek |
| Burun Açıcı Spreyler |
Yardımcı madde olarak |
Yüksek |
| Karaciğer Yıkama |
Toksinlerin temizlenmesi |
Yüksek |
BÖLÜM 6: SEKTÖREL UYGUNLUK MATRİSİ
| Sektör |
Uygunluk |
Açıklama |
| Gıda Endüstrisi |
Yüksek |
Asitlik düzenleyici, emülgatör, nem tutucu |
| Süt ve Peynir |
Yüksek |
Sertleştirme, erime kontrolü |
| Et ve Deniz Ürünleri |
Yüksek |
Nem tutma, koruma |
| İçecek |
Yüksek |
Asitlik düzenleme, tamponlama |
| İlaç Sanayi |
Yüksek |
Müshil, hiperkalsemi tedavisi |
| Tekstil |
Yüksek |
Ağartma tamponlaması |
| Su Arıtma |
Yüksek |
Kireç önleme, korozyon inhibitörü |
| Temizlik Ürünleri |
Yüksek |
Temizlik ve parlaklık |
| Kaplamalar |
Orta |
Korozyon koruması, kayganlık |
| Kozmetik |
Sınırlı |
Sadece belirli formülasyonlarda |
BÖLÜM 7: DİĞER İSİMLER VE TANIMLAR
| Türü |
İsim / Açıklama |
| IUPAC Adı |
Disodyum hidrojen fosfat |
| E Numarası |
E339(ii) |
| Ticari İsimler |
DSP, Disodyum Fosfat, Disodyum Hidrojen Fosfat |
| Eşanlamlılar |
Sodyum Fosfat Dibazik, Fosforik Asit Disodyum Tuzu, Sodyum Asit Fosfat (susuz), Sodyum Orto Fosfat (susuz), Sodyum Monohidrojen Fosfat, Sec-Sodyum Fosfat, Tampon Tuzu |
| CAS Numarası |
7558-79-4 |
| EC Numarası |
231-448-7 |
| HS Kodu |
28352200 |
BÖLÜM 8: ÜRETİM YÖNTEMİ
8.1. Ana Üretim Yöntemleri
| Yöntem |
Açıklama |
| Fosforik Asit + Sodyum Karbonat |
Fosforik asidin soda külü (Na₂CO₃) ile nötrleştirilmesi |
| Fosforik Asit + Kostik Soda |
Fosforik asidin sodyum hidroksit (NaOH) ile nötrleştirilmesi |
| Dikalsiyum Fosfat Çökeltmesi |
Kalsiyum karbonatın soda külü ile çökertilmesi |
8.2. Üretim Detayları
| Parametre |
Açıklama |
| Reaksiyon |
H₃PO₄ + 2 NaOH → Na₂HPO₄ + 2 H₂O |
| Kristalizasyon |
Dodekahidrat kristalleşir, santrifüjleme ile ayrıştırılır |
| Susuz Form |
Dehidrasyon (su uzaklaştırma) veya sprey kurutma ile elde edilir |
| Kalite |
Termal fosforik asit gıda sınıfı üretim için kullanılır |
| Maliyet |
ABD'de soda külü kullanımı ile maliyet düşüktür |
BÖLÜM 9: TOKSİKOLOJİ VE SAĞLIK ETKİLERİ
| Parametre |
Değer / Açıklama |
| GHS Sınıflandırması |
Uyarı |
| Tehlike İfadeleri |
H315 (Cilt tahrişine neden olur), H319 (Ciddi göz tahrişine neden olur), H335 (Solunum tahrişine neden olabilir) |
| Önlem İfadeleri |
P261 (Tozunu solumaktan kaçının), P280 (Koruyucu eldiven/göz koruması kullanın), P305+P351+P338 (GÖZDE İSE: Su ile dikkatlice durulayın) |
| Oral LD50 (Sıçan) |
~4,000-6,000 mg/kg (düşük toksisite) |
| Cilt Tahrişi |
Hafif tahriş edici |
| Göz Tahrişi |
Tahriş edici |
| Cilt Duyarlılaşması |
Duyarlılaştırıcı değil |
| Mutajenite |
Negatif |
| Kanserojenite |
Sınıflandırılmamıştır |
| Hedef Organlar |
Cilt, gözler, solunum sistemi |
BÖLÜM 10: EKOTOKSİKOLOJİ VE ÇEVRESEL DAVRANIŞ
| Parametre |
Değer / Açıklama |
| Biyobozunurluk |
Biyolojik olarak bozunmaz (inorganik) |
| Suda Çözünürlük |
Yüksek |
| Ötrofikasyon |
Fosfat kaynağı olarak sucul ortamlarda ötrofikasyona neden olabilir |
| Biyobirikim Potansiyeli |
Düşük |
| Su Tehlike Sınıfı (WGK Almanya) |
WGK 1 (suya hafif tehlike) |
Ekotoksikolojik Özet: Disodyum fosfat, fosfat kaynağı olarak sucul ortamlarda ötrofikasyona (aşırı alg büyümesi) neden olabilir. Çevreye salınımından kaçınılmalıdır.
BÖLÜM 11: GÜVENLİK VE DEPOLAMA
| Parametre |
Bilgi |
| Depolama Koşulları |
Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan |
| Sıcaklık |
Oda sıcaklığı (15-30°C) |
| Kap |
Sıkıca kapalı, orijinal ambalaj (25 kg torba) |
| Özel Gereksinimler |
Nemden koruyun (susuz form higroskopiktir) |
| Kaçınılması Gerekenler |
Kuvvetli asitler, yüksek sıcaklık |
| Raf Ömrü |
24 ay (önerilen koşullarda) |
| Ambalaj |
25 kg torba, 500 kg big bag |
BÖLÜM 12: TAŞIMA BİLGİLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| UN Numarası |
Düzenlenmemiştir (tehlikeli madde olarak sınıflandırılmamıştır) |
| Tehlike Sınıfı |
Uygulanamaz |
| Ambalaj Grubu |
Uygulanamaz |
| Doğru Taşıma Adı |
Disodyum Fosfat |
| ADR/RID |
Düzenlenmemiştir |
| IMDG Kodu |
Düzenlenmemiştir |
| IATA (Hava) |
Düzenlenmemiştir |
| Deniz Kirletici |
Hayır |
BÖLÜM 13: YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ
| Parametre |
Bilgi |
| Yangın Tehlikesi |
Yanıcı değildir |
| Söndürme Maddeleri |
Su sisi, CO₂, kuru kimyasal |
| Özel Tehlikeler |
Isıtıldığında zehirli fosfor ve sodyum oksit dumanları açığa çıkarır |
| Bozunma Ürünleri |
Sodyum oksitler, fosfor oksitler |
| Koruyucu Donanım |
Basınçlı solunum cihazı (SCBA), tam koruyucu giysi |
BÖLÜM 14: KAZARA DÖKÜLME VE TEMİZLEME
| Parametre |
Bilgi |
| Kişisel Koruma |
Eldiven, koruyucu gözlük, toz maskesi |
| Havalandırma |
Havalandırmayı artırın |
| Temizleme Yöntemleri |
Toz oluşumunu önleyerek süpürün; kapalı kaplarda toplayın |
| Çevresel Önlemler |
Drenajlara girmesini önleyin (ötrofikasyon riski) |
| Atık Bertarafı |
Yerel düzenlemelere göre |
BÖLÜM 15: İLK YARDIM ÖNLEMLERİ
| Maruziyet Yolu |
Yapılacak İşlem |
| Soluma |
Temiz havaya çıkarın. Belirtiler devam ederse tıbbi yardım alın. |
| Cilt Teması |
Kirlenmiş giysileri çıkarın. Bol su ve sabun ile yıkayın. |
| Göz Teması |
Bol su ile en az 15 dakika durulayın. Tahriş devam ederse tıbbi yardım alın. |
| Yutma |
Kusturmayın. Bol su için. Tıbbi yardım alın. |
BÖLÜM 16: MEVZUAT BİLGİLERİ
| Bölge / Kurum |
Durum |
| AB REACH |
Kayıtlı |
| Türkiye KKDİK |
Kayıt zorunluluğu vardır |
| ABD TSCA |
Listelenmiştir |
| ABD FDA |
Gıda katkı maddesi olarak GRAS (E339(ii)) |
| AB Gıda Katkıları |
E339(ii) olarak onaylı |
| EINECS |
231-448-7 |
| HS Kodu |
28352200 |
BÖLÜM 17: ÖZET VE KRİTİK UYARILAR
Ürün Özeti
| Parametre |
Değer |
| Ürün |
Disodyum Fosfat (DSP) |
| CAS |
7558-79-4 |
| Görünüm |
Beyaz kristal toz |
| Moleküler Ağırlık |
141.96 g/mol |
| pH (%1 Çözelti) |
~9.1 |
| Suda Çözünürlük |
Çözünür (~11.8 g/100g) |
| E Numarası |
E339(ii) |
| Ana Sektörler |
Gıda, ilaç, tekstil, su arıtma |
KRİTİK UYARILAR
-
Gıda Katkı Maddesi: Disodyum fosfat, E339(ii) olarak gıda endüstrisinde yaygın kullanılan bir asitlik düzenleyici, emülgatör ve nem tutucudur.
-
Tamponlama Özelliği: Sulu çözeltisinde pH ~9.1 olan etkili bir tampon çözelti oluşturur. Bu özellik, gıda ve endüstriyel uygulamalarda pH kontrolü sağlar.
-
Hidrat Formları: Susuz, dihidrat, heptahidrat ve dodekahidrat olmak üzere dört farklı hidrat formunda bulunur. Susuz form higroskopiktir (nem çeker).
-
Suda Çözünürlük: Suda serbestçe çözünür, organik çözücülerde çözünmez.
-
Tıbbi Kullanımlar: Müshil olarak, hiperkalsemi tedavisinde ve kolonoskopi öncesi bağırsak temizliğinde kullanılır.
-
Deniz Ürünleri İşleme: Deniz ürünlerinde nem kaybını önleyici olarak kullanılır. DSP kullanılmadığında ürünler yoğun su kaybeder.
-
Çevresel Etki: Fosfat kaynağı olarak sucul ortamlarda ötrofikasyona neden olabilir. Çevreye salınımından kaçınılmalıdır.
-
Yüksek pH: Sulu çözeltisi baziktir (pH ~9.1). Cilt ve göz ile temastan kaçınılmalıdır.
-
Termal Bozunma: Isıtıldığında ( > 250°C) zehirli fosfor ve sodyum oksit dumanları açığa çıkarır. Yangın durumunda uygun koruyucu ekipman kullanılmalıdır.
-
Depolama: Susuz form higroskopik olduğu için serin, kuru ve iyi havalandırılmış alanlarda depolanmalıdır. Nemden korunmalıdır.
ÖNEMLİ BEYAN: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve mevcut teknik verilere dayanarak hazırlanmıştır. Kullanıcı, ürünün kendi özel uygulamasına uygunluğunu belirlemek ve tüm yerel, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uymakla yükümlüdür. Tam güvenlik, depolama, kullanım, taşıma, atık ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS/MSDS) başvurulmalıdır. Kullanıcı, ürünü kendi proses ve uygulamalarında test etmekle sorumludur. Disodyum Fosfat ile çalışırken tüm yerel, ulusal ve uluslararası düzenlemelere uyulmalıdır.
