İş inovasyonunu en üst düzeye çıkararak iş potansiyelinizi ortaya çıkarıyoruz.
Eposta GönderSodyum Nitrat, Sodium Nitrate, Chile Saltpeter, Soda Niter, Nitratine, Sodium Saltpeter, Cubic Niter, E251, 7631-99-4
SODYUM NİTRAT (NaNO₃, E251)
1. Kimyasal Kimlik ve Malzeme Sınıflandırması
-
Kimyasal Adı: Sodyum Nitrat, Nitrik Asit Sodyum Tuzu
-
Eşanlamlılar: Şili Güherçilesi, Soda Nitrat, Natrium Nitrat, Nitratin
-
CAS Numarası: 7631-99-4
-
EC Numarası (EINECS): 231-554-3
-
Moleküler Formül: NaNO₃
-
Moleküler Ağırlık: 84,995 g/mol
-
E Numarası: E251 (gıda katkısı)
-
Kimyasal Sınıf: İnorganik nitrat tuzu (oksitleyici ajan)
-
HS Kodu: 3102.50
-
UN Numarası: 1498 (Sodyum nitrat, 5.1)
2. Fiziksel Özellikler
2.1 Genel Fiziksel Özellikler
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Görünüm | Beyaz, kokusuz, kristal toz veya granül |
| Fiziksel durum (20°C) | Katı (kristal) |
| Koku | Kokusuz |
| Tat | Hafif tuzlu ve acı |
| Yoğunluk (20°C) | 2,257–2,30 g/cm³ |
| Yığma yoğunluğu (tipik) | 1,0–1,2 g/cm³ |
| Erime noktası | 306,8–308°C (584°F) |
| Kaynama noktası | 380°C (716°F) (bozunur) |
| Bozunma sıcaklığı | >380°C → NaNO₂ + O₂ |
| Parlama noktası | Yanıcı değildir (oksitleyici) |
| Kendiliğinden tutuşma sıcaklığı | Uygulanamaz |
| Kırılma indisi (nD20) | 1,587–1,588 |
| Özgül ağırlık | 2,257 |
2.2 Sıcaklığa Bağlı Suda Çözünürlük
| Sıcaklık (°C) | Çözünürlük (g/100 mL su) |
|---|---|
| 0°C | 73,0 |
| 10°C | 79,0 |
| 20°C | 86,0 |
| 25°C | 91,2 |
| 30°C | 93,0 |
| 40°C | 98,0 |
| 50°C | 103,0 |
| 60°C | 108,0 |
| 80°C | 118,0 |
| 100°C | 130,0 |
2.3 Diğer Çözücülerde Çözünürlük
| Çözücü | Çözünürlük |
|---|---|
| Etanol | Az çözünür (0,2 g/100 mL) |
| Metanol | Az çözünür |
| Aseton | Çözünmez |
| Gliserol | Çözünür |
| Sıvı amonyak | Çözünür |
2.4 Sulu Çözelti Özellikleri
| Parametre | Değer |
|---|---|
| pH (%1 çözelti, 20°C) | 6,5–8,0 (nötr ila hafif alkali) |
| pH (%10 çözelti, 20°C) | 6,5–7,5 |
| Çözünme ısısı | Endotermik (su soğur) |
3. Kimyasal Özellikler
3.1 Moleküler Yapı
Yapı: Na⁺ NO₃⁻
-
İyonik kristal (sodyum katyonları, nitrat anyonları)
-
Güçlü oksitleyici ajan (+5 oksidasyon durumunda azot içerir)
-
Nitrat iyonu (NO₃⁻) düzlemsel üçgendir
3.2 Termal Bozunma
| Sıcaklık | Reaksiyon | Ürünler |
|---|---|---|
| <380°C | Kararlı | Bozunma yok |
| 380–500°C | 2NaNO₃ → 2NaNO₂ + O₂↑ | Sodyum nitrit + oksijen |
| >500°C | 2NaNO₂ → Na₂O + NO↑ + NO₂↑ (ve ileri bozunma) | Sodyum oksit, azot oksitler |
3.3 Kimyasal Reaktivite
| Reaksiyon | Açıklama |
|---|---|
| İndirgeme (indirgeyici ajanlarla) | NO₃⁻ → NO₂⁻ → NO → N₂O → N₂ (koşullara bağlı) |
| Güçlü asitlerle | NaNO₃ + H₂SO₄ → NaHSO₄ + HNO₃ (nitrik asit oluşumu) |
| Organik maddelerle | Organik bileşikleri oksitler; yangına neden olabilir (yanıcı maddelerle karıştırıldığında yangın tehlikesi) |
| Metal tozlarıyla (Al, Zn, Mg) | Redoks reaksiyonu → metal oksit + NOₓ; piroforik olabilir |
| Kömür/kükürt ile | Piroteknik bileşimler (barut bileşeni) |
3.4 Oksitleyici Özellikler
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Oksitleyici sınıfı (UN) | Bölüm 5.1 (Oksitleyici madde) |
| Uyumlu olduğu | Yanıcı olmayan çoğu malzeme |
| Uyumsuz olduğu | Organik maddeler, indirgeyici ajanlar, metal tozları, kömür, kükürt, fosfor, siyanürler, amonyum tuzları (ısı altında) |
3.5 Kararlılık
| Parametre | Davranış |
|---|---|
| Kuru havada kararlılık | Kararlıdır (higroskopik değildir) |
| Higroskopiklik | Hafif higroskopik (nem >%70 RH'de nem emer) |
| Işık hassasiyeti | Kararlıdır |
| Termal kararlılık | 380°C'ye kadar kararlıdır |
3.6 Uyumsuzluklar
| Madde | Tehlike |
|---|---|
| Organik maddeler (kağıt, ahşap, yağ, gres) | Yangın/patlama riski (oksitleyici) |
| İndirgeyici ajanlar (metal tozları, hidrürler, sülfürler) | Şiddetli reaksiyon, yangın tehlikesi |
| Asitler (H₂SO₄, HCl) | Toksik NOₓ gazları oluşumu |
| Amonyum tuzları | Isıtıldığında patlayıcı karışımlar oluşturabilir |
| Kömür, kükürt, fosfor | Piroteknik bileşimler |
4. Kalite Spesifikasyonları
4.1 Teknik / Endüstriyel Sınıf
| Parametre | Spesifikasyon |
|---|---|
| Sodyum nitrat (NaNO₃) | ≥ %99,0 |
| Sodyum nitrit (NaNO₂) | ≤ %0,05 |
| Klorür (Cl) | ≤ %0,1 |
| Sülfat (SO₄) | ≤ %0,1 |
| Çözünmeyen madde | ≤ %0,05 |
| Demir (Fe) | ≤ %0,005 |
| Nem (H₂O) | ≤ %1,0 |
| pH (%5 çözelti) | 6,5–8,0 |
| Görünüm | Beyaz kristal toz |
4.2 Gıda Sınıfı (E251 – FCC / USP)
| Parametre | Spesifikasyon |
|---|---|
| Tayin (NaNO₃, kuru bazda) | %99,0–100,5 |
| Kurutma kaybı (105°C) | ≤ %1,0 |
| Klorür (Cl) | ≤ %0,05 |
| Sülfat (SO₄) | ≤ %0,05 |
| Nitrit (NaNO₂) | ≤ %0,05 |
| Ağır metaller (Pb olarak) | ≤ 10 ppm |
| Kurşun (Pb) | ≤ 2 mg/kg |
| Arsenik (As) | ≤ 3 mg/kg |
| Demir (Fe) | ≤ 20 ppm |
| Çözünmeyen madde | ≤ %0,05 |
| pH (%5 çözelti) | 6,0–8,0 |
4.3 Tarımsal Sınıf (Gübre)
| Parametre | Spesifikasyon |
|---|---|
| Toplam azot (N) | ≥ %16,0 |
| Sodyum nitrat (NaNO₃) | ≥ %97,0 |
| Nem | ≤ %1,5 |
| Partikül boyutu | Belirtildiği gibi |
5. Üretim Yöntemleri
5.1 Doğal Madencilik (Şili Güherçilesi – Tarihsel)
Kaynak: Kuzey Şili'deki doğal yataklar (Atacama Çölü)
Proses: Kırma → çözündürme → kristallendirme → saflaştırma
Mevcut durum: Sınırlı üretim; büyük ölçüde sentetik proseslerle değiştirilmiştir
5.2 Sentetik Üretim – Nitrik Asit Nötralizasyonu (En Yaygın)
Reaksiyon: HNO₃ (nitrik asit) + NaOH (sodyum hidroksit) → NaNO₃ + H₂O
Proses:
-
Nitrik asit, sodyum hidroksit veya sodyum karbonat ile nötralize edilir
-
Çözelti buharlaştırma ile konsantre edilir
-
Kristallendirme
-
Kurutma
Alternatif: Na₂CO₃ + 2HNO₃ → 2NaNO₃ + H₂O + CO₂
5.3 Azot Oksitlerin Absorpsiyonu
Proses: NOₓ gazlarının sodyum hidroksit veya sodyum karbonat çözeltisinde absorpsiyonu
Reaksiyon: NO + NO₂ + 2NaOH → 2NaNO₂ + H₂O (başlıca nitrit, daha sonra nitrata oksitlenir)
6. Etki Mekanizması (Gıda Koruma – E251)
6.1 Antimikrobiyal Mekanizma
-
Sodyum nitratın kendisi sınırlı antimikrobiyal aktiviteye sahiptir
-
Bakteriyel indirgeme (Micrococcus, Lactobacillus, Staphylococcus), nitratı (NO₃⁻) nitrite (NO₂⁻) dönüştürür
-
Nitrit, asidik koşullar altında (et pH'ı ~5,5–6,0) nitrik okside (NO) dönüşür
-
Nitrik oksit, bakterilerdeki demir-kükürt proteinleri ve hem demiri ile reaksiyona girer
-
Bakteriyel elektron taşınmasını ve metabolizmasını bozar
-
Özellikle Clostridium botulinum'a karşı etkilidir (botulizm önleme)
6.2 Renk Sabitleme (Kürleme)
-
Nitrik oksit (NO), miyoglobin ile reaksiyona girer → nitrozomiyoglobin (pembe-kırmızı renk)
-
Isıya dayanıklı pembe renk, kürlenmiş etlerin karakteristik özelliğidir (jambon, pastırma, sosisler)
6.3 Antioksidan (Lipit Oksidasyonu Önleme)
-
Nitrik oksit (NO) radikal süpürücü olarak işlev görür
-
Kürlenmiş etlerde lipit oksidasyonunu (acılaşma) önler
-
Raf ömrünü uzatır
7. Endüstriyel Uygulamalar
7.1 Tarım (Gübre) – En Büyük Uygulama (~%60–70)
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Uygulama Oranı |
|---|---|---|
| Doğrudan toprak uygulaması | Çözünür azot kaynağı (%16 N) | 50–200 kg N/hektar |
| Gübre karışımları | NPK gübrelerinin bileşeni | Değişken |
| Yaprak spreyi | Hızlı azot temini | %1–5 çözelti |
| Fertigasyon | Çözünür azot kaynağı | 50–500 mg/L |
Faydaları:
-
Yüksek oranda çözünür azot kaynağı
-
Bitkiler tarafından hızlı alım (nitrat formu hemen mevcuttur)
-
Klora duyarlı ürünler için idealdir (patates, tütün, turunçgiller, meyveler)
-
Toprak asitlenmesi yapmaz (amonyum bazlı gübrelerin aksine)
7.2 Gıda Endüstrisi (E251) – Kürleme ve Koruma
| Uygulama | Fonksiyonu | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Kürlenmiş etler (jambon, pastırma, sosis, pastırma) | Renk sabitleyici, koruyucu, tat geliştirme, C. botulinum inhibitörü | 100–200 mg/kg (sodyum nitrit eşdeğeri olarak) |
| Balık kürleme (somon, ringa) | Renk sabitleyici, koruyucu | 100–200 mg/kg |
| Peynir (bazı çeşitler) | Koruyucu | 50–100 mg/kg |
| Gıda katkı maddesi kodu | E251 | Maksimum kalıntı limitleri ile izin verilmiştir |
Düzenleyici limitler (AB, ABD, Kodeks):
-
Tek başına veya nitrit ile birlikte eklenir: ürüne bağlı olarak maks. 150–300 mg/kg
-
Bitmiş üründe kalıntı nitrat: tipik olarak <200 mg/kg
Önemli güvenlik notu: Nitrat, üründe nitrite dönüştürülür; nitrit aktif antimikrobiyal türdür. Nitrozamin oluşumunu önlemek için kullanım sınırlıdır.
7.3 Patlayıcılar ve Piroteknik (~%10–15)
| Uygulama | Fonksiyonu | Bileşim |
|---|---|---|
| Kara barut ikamesi | Oksitleyici | NaNO₃ + kömür + kükürt |
| Piroteknik (havai fişekler) | Renkli alevler için oksitleyici | Metal tuzları ile |
| Duman bileşimleri | Oksitleyici | Organik yakıtlar ile |
| Roket itici yakıtları | Oksitleyici | Bağlayıcılar ve yakıtlar ile |
7.4 Cam ve Seramik Endüstrisi
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Cam rafinasyonu | Oksitleyici, renk giderici (demir safsızlıklarını giderir) |
| Cam eritme | Rafine ajanı |
| Emaye üretimi | Oksitleyici |
| Seramik sırları | Oksitleyici, akı |
7.5 Metalurji ve Metal İşleme
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Isıl işlem tuzları | Oksitleyici tuz banyosu |
| Alüminyum anodizasyon | Elektrolit bileşeni |
| Metal temizleme | Oksitleyici ajan |
| Çelik karartma (bluing) | Oksitleyici ajan (siyah oksit kaplama oluşturur) |
7.6 Kimya Endüstrisi
| Uygulama | Ürün |
|---|---|
| Nitrik asit üretimi | Sülfürik asit ile reaksiyon yoluyla |
| Sodyum nitrit üretimi | NaNO₃'ün indirgenmesi |
| Organik sentez | Nitratlama ajanı, oksitleyici ajan |
| Boyamada mordan | Oksitleyici ajan |
| Laboratuvar reaktifi | Analitik kimya |
7.7 Farmasötik
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Yardımcı madde | Bazı formülasyonlarda (sınırlı) |
| Nitrat tuzları üretimi | Başlangıç malzemesi |
7.8 Su Arıtma
| Uygulama | Fonksiyonu |
|---|---|
| Korozyon inhibitörü | Soğutma suyu sistemlerinde (diğer inhibitörlerle birlikte) |
| Oksijen süpürücü | Sınırlı kullanım |
8. Toksikoloji ve Güvenlik
8.1 Akut Toksisite
| Parametre | Değer | Sınıflandırma |
|---|---|---|
| Oral LD₅₀ (sıçan) | 3.230–4.500 mg/kg | Acute Tox. 4 (H302) |
| Dermal LD₅₀ (tavşan) | >2.000 mg/kg | Sınıflandırılmamış |
| İnhalasyon LC₅₀ | Belirlenmemiştir (toz) | Sınıflandırılmamış |
| Göz tahrişi | Hafif ila orta tahriş edici | Göz Tahrişi 2 |
| Cilt tahrişi | Tahriş edici değildir | Sınıflandırılmamış |
8.2 Kronik Toksisite
| Bitiş Noktası | Sınıflandırma |
|---|---|
| Kanserojenite | IARC Grup 2A – İnsanlar için muhtemelen kanserojen (endojen nitrozasyon koşulları altında nitrite/nitrozaminlere dönüştüğünde) |
| Mutajenite | Negatif (ancak nitrit türevleri mutajenik olabilir) |
| Üreme toksisitesi | Sınıflandırılmamış |
| Hedef organ toksisitesi | Kan (methemoglobinemi – nitrat/nitrit toksisitesi) |
8.3 Methemoglobinemi (Mavi Bebek Sendromu)
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Etkilenen popülasyon | Bebekler (<6 ay) en hassastır |
| Mekanizma | Nitrat → nitrit (bağırsak bakterileri tarafından) → hemoglobini methemoglobine oksitler → azalmış oksijen taşınması |
| NOAEL (bebekler) | ~0,1 mg/kg/gün (nitrit olarak) |
| İçme suyu limiti | 50 mg/L (NO₃⁻ olarak) – WHO; 10 mg/L (N olarak) – AB |
8.4 GHS Sınıflandırması
| Sınıflandırma | Kategori |
|---|---|
| Sinyal kelimesi | Tehlike (oksitleyici) |
| Zararlılık ifadeleri | H272 – Yangını şiddetlendirebilir; oksitleyicidir |
| H302 – Yutulması halinde zararlıdır | |
| H319 – Ciddi göz tahrişine neden olur | |
| Önlem ifadeleri | P210, P220, P221, P264, P280, P301+P312, P305+P351+P338, P337+P313, P370+P378 |
8.5 NFPA Derecelendirmesi
| Sağlık | Alevlenirlik | Kararsızlık | Özel |
|---|---|---|---|
| 1 | 0 | 1 | OX (oksitleyici) |
UN Sınıflandırması: 5.1 (Oksitleyici madde)
UN Numarası: 1498 (Sodyum nitrat)
9. Güvenlik Önlemleri ve Kişisel Koruyucu Ekipman (KKE)
-
Tehlikeler:
-
Güçlü oksitleyici (H272) – Yanıcı malzeme ile teması yangına neden olabilir
-
Yutulması halinde zararlıdır (H302)
-
Ciddi göz tahrişine neden olur (H319)
-
Yanıcı değildir ancak yanıcı malzemelerin yanmasını hızlandırır
-
İndirgeyici ajanlarla (metal tozları, kömür, kükürt, amonyum tuzları ısı altında) patlayıcı karışımlar oluşturabilir
-
-
KKE (önerilen – endüstriyel taşıma için):
-
Koruyucu gözlük (EN 166) veya kimyasal gözlük – zorunludur (göz tehlikesi)
-
Toz maskesi (FFP2/N95) – tozlu işlemler için
-
Kimyasal dayanımlı eldivenler (nitril)
-
Koruyucu giysi (toz koruması)
-
Büyük miktarları taşırken yangına dayanıklı giysi
-
-
Mühendislik kontrolleri:
-
Toz kontrolü için yerel egzoz havalandırması (LEV)
-
Yanıcı malzemelerden ve indirgeyici ajanlardan uzak tutun
-
Statik deşarjı önlemek için topraklama
-
Göz yıkama istasyonları ve güvenlik duşları
-
-
Depolama koşulları:
-
Orijinal kabında sıkıca kapalı tutun (HDPE, PP, astarlı çelik)
-
Yanıcı malzemelerden (ahşap, kağıt, yağ, gres, organik madde) uzak tutun
-
İndirgeyici ajanlardan (metal tozları, kömür, kükürt, hidrürler) uzak tutun
-
Serin, kuru, iyi havalandırılmış alanda saklayın
-
Asitlerden ayrı saklayın (NOₓ gazı salınımı)
-
Nemden koruyun (hafif higroskopik)
-
-
Yangın söndürme:
-
Su sisi veya sprey kullanın (kuru kimyasal, CO₂ veya köpük KULLANMAYIN – bastırmayabilir)
-
Bol su ile bastırın
-
Tam koruyucu giysi ve SCBA giyin
-
Mümkünse kapları yangından uzaklaştırın
-
-
İlk yardım:
-
Soluma: Temiz havaya çıkarın; nefes almak zorsa oksijen verin; durmuşsa suni teneffüs yapın; tıbbi yardım alın
-
Göz teması: Göz kapaklarını aralayarak en az 15 dakika su ile durulayın; kontakt lensleri çıkarın; tıbbi yardım alın
-
Cilt teması: Sabun ve su ile yıkayın
-
Yutma: Ağzı çalkalayın; KUSTURMAYIN; su için; tıbbi yardım alın (büyük dozlarda methemoglobinemi riski)
-
10. Çevresel Akıbet
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Biyobozunabilirlik | Uygulanamaz (inorganik) |
| Sucul toksisite (balık, LC₅₀, 96 saat) | 100–1.000 mg/L (düşük ila orta toksisite) |
| Daphnia magna (EC₅₀, 48 saat) | 100–500 mg/L |
| Algal toksisite (EC₅₀, 72 saat) | 10–100 mg/L |
| Ötrofikasyon potansiyeli | Orta (azot kaynağı – ötrofikasyona katkıda bulunabilir) |
| Biyobirikim | Düşük potansiyel |
| Toprakta hareketlilik | Çok yüksek (yüksek su çözünürlüğü) |
| WGK Almanya | 1 (su için düşük tehlike) |
| Bertaraf yöntemi | Suda çözün, atık su arıtımına boşaltın (yerel düzenlemeleri kontrol edin) |
11. Depolama ve Raf Ömrü
11.1 Depolama Koşulları
| Parametre | Gereksinim |
|---|---|
| Depolama sıcaklığı | Ortam (5–30°C) |
| Kap | Sıkıca kapalı tutun (HDPE, PP, astarlı çelik – karbon çeliği DEĞİL) |
| Korunması gerekenler | Nem (hafif higroskopik), yanıcı malzemeler, indirgeyici ajanlar |
| Ortam | Serin, kuru, iyi havalandırılmış alan, yanıcı maddelerden ayrı |
11.2 Raf Ömrü
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Raf ömrü (kapalı, kuru) | 24–36 ay |
| Bozunma göstergeleri | Topaklanma (nem emilimi), bozunma (sarımsı renk) |
12. Taşımacılık Bilgileri
| Düzenleme | Sınıflandırma |
|---|---|
| UN Numarası | 1498 |
| Uygun sevkiyat adı | Sodyum nitrat |
| ADR/RID | Sınıf 5.1 (Oksitleyici madde), Ambalaj grubu III |
| IMDG | Sınıf 5.1, PG III |
| IATA | Sınıf 5.1, PG III |
| DOT | Sınıf 5.1, PG III |
| Tehlike etiketi | 5.1 (Oksitleyici) |
| Deniz kirleticisi | Hayır |
13. Eşanlamlılar ve Yaygın İsimler
-
Türkçe: Sodyum Nitrat
-
İngilizce: Sodium Nitrate, Chile Saltpeter, Soda Niter, Nitratine, Sodium Saltpeter, Cubic Niter
-
İspanyolca: Nitrato de sodio, Salitre
-
Almanca: Natriumnitrat
-
Fransızca: Nitrate de sodium
14. Düzenleyici Durum
| Düzenleme | Durum |
|---|---|
| REACH (AB) | Kayıtlı |
| TSCA (ABD) | Listelenmiştir |
| FDA | Belirli kullanımlar için GRAS (et, kümes hayvanları, balık kürleme – 21 CFR 172.170) |
| EFSA | Gıda katkı maddesi olarak izin verilmiştir (E251) – maksimum kalıntı limitleri ile |
| EPA | Kısıtlanmamıştır |
15. Neden Sodyum Nitrat Tercih Edilmelidir?
| Avantaj | Açıklama |
|---|---|
| Yüksek çözünürlük | 25°C'de 91,2 g/100 mL – çözelti hazırlaması kolaydır |
| Etkili azot kaynağı | %16 azot – bitkiler için hemen mevcuttur (dönüşüm gerekmez) |
| Klorsuz | Klora duyarlı ürünler için idealdir (patates, tütün, turunçgiller, meyveler) |
| Asitlenme yapmaz | Toprak pH'ını düşürmez (amonyum bazlı gübrelerin aksine) |
| Gıda koruyucu (E251) | Kürlenmiş etlerde botulizmi (Clostridium botulinum) önler |
| Renk sabitleyici | Kürlenmiş etlerin karakteristik pembe-kırmızı rengini üretir |
| Oksitleyici ajan | Piroteknik, patlayıcılar, cam rafinasyonunda kullanılır |
| Ekonomik | Özel nitratlara kıyasla düşük maliyet |
| Uzun raf ömrü | Uygun şekilde saklandığında 24–36 ay |
Sınırlamalar:
-
Güçlü oksitleyici – Yanıcı malzemelerle temasında yangın tehlikesi
-
Sağlık endişeleri (nitrozaminler) – Gıdada sınırlı kullanım; sıkı düzenlemeler
-
Methemoglobinemi riski – Özellikle bebeklerde; içme suyu limitleri uygulanır
-
Ötrofikasyon potansiyeli – Azot akışı alg patlamalarına katkıda bulunur
-
Organik değildir – Sertifikalı organik üretimde izin verilmez
16. Diğer Nitratlarla Karşılaştırma
| Özellik | Sodyum Nitrat (NaNO₃) | Potasyum Nitrat (KNO₃) | Kalsiyum Nitrat (Ca(NO₃)₂) | Amonyum Nitrat (NH₄NO₃) |
|---|---|---|---|---|
| N içeriği | %16 | %13 | %15 | %34 |
| K/Ca içeriği | %0 K | %38 K | %19 Ca | %0 |
| Çözünürlük (g/100 mL) | 91 (25°C) | 32 (20°C) | 121 (20°C) | 150 (20°C) |
| Toprak üzerinde pH etkisi | Nötr | Nötr | Alkali | Asitlendirici |
| Ana kullanım | Gübre, gıda koruma | Gübre, piroteknik | Gübre, beton | Patlayıcılar, gübre |
| Oksitleyici sınıfı | 5.1 | 5.1 | 5.1 (organik ile) | 5.1 / patlayıcı |
| Gıda katkı kodu | E251 | E252 | E509 (koruyucu – nitrat tuzu değil) | İzin verilmemiştir |
17. Sodyum Nitrat vs. Sodyum Nitrit – Temel Farklar
| Özellik | Sodyum Nitrat (NaNO₃) | Sodyum Nitrit (NaNO₂) |
|---|---|---|
| Formül | NaNO₃ | NaNO₂ |
| N oksidasyon durumu | +5 | +3 |
| Toksisite | Daha düşük (vücutta nitrite dönüştürülür) | Daha yüksek (doğrudan toksik) |
| Oral LD₅₀ (sıçan) | 3.230–4.500 mg/kg | 180–200 mg/kg |
| Gıda kullanımı | Kürleme (bakteriler tarafından nitrite dönüştürülür) | Doğrudan kürleme ajanı |
| Et rengi | Daha yavaş gelişim | Anında gelişim |
| Antimikrobiyal | Nitrite dönüşüm yoluyla | Doğrudan aktif |
| Düzenleyici limit (gıda) | Tipik olarak ≤200 mg/kg (nitrit eşdeğeri olarak) | Tipik olarak ≤100–150 mg/kg |
| E numarası | E251 | E250 |
18. Sık Sorulan Sorular (SSS)
S1: Sodyum nitrat yemek için güvenli midir?
C1: Evet, düzenlenmiş seviyelerde (E251). Sodyum nitrat, botulizmi önlemek ve rengi korumak için etlerde (jambon, pastırma, sosis) kürleme maddesi olarak kullanılır. Bununla birlikte, yüksek alım nitrozaminler (potansiyel kanserojenler) oluşturabilir. Düzenleyici limitler uygulanır.
S2: Sodyum nitrat ile sodyum nitrit aynı şey midir?
C2: Hayır. Sodyum nitrat (NaNO₃) azotu +5 oksidasyon durumunda içerir; sodyum nitrit (NaNO₂) azotu +3 oksidasyon durumunda içerir. Nitrat daha az toksiktir ve gıda koruyucu olarak aktif olmak için bakteriler tarafından nitrite dönüştürülmelidir.
S3: Sodyum nitrat neden gübrelerde kullanılır?
C3: Bitkilerin doğrudan emebileceği hemen mevcut azot (%16 N) sağlar. Klorsuzdur, asitlenme yapmaz ve klora duyarlı ürünler (patates, tütün, turunçgiller, meyveler) için idealdir.
S4: Sodyum nitrat patlayabilir mi?
C4: Hayır. Sodyum nitratın kendisi patlamaz. Bununla birlikte, yanıcı malzemelerle (kömür, kükürt, metal tozları, organik maddeler) karıştırıldığında piroteknik veya patlayıcı karışımlar oluşturur (kara barut ikamesi, havai fişekler).
S5: Sodyum nitrat çevre için kötü müdür?
C5: Gübrelerden kaynaklanan aşırı nitrat akışı, su kütlelerinde ötrofikasyona (alg patlamaları) neden olabilir. Bununla birlikte, sodyum nitrat yüksek oranda suda çözünür ve biyobirikim yapmaz.
19. Depolama Tavsiyeleri
| Koşul | Tavsiye |
|---|---|
| Kaplar | HDPE, polipropilen, astarlı çelik (karbon çeliği DEĞİL – aşındırabilir) |
| Sıcaklık | 5–30°C (yüksek sıcaklıklardan kaçının – bozunma riski) |
| Nem | <%60 RH (hafif higroskopik) |
| Uyumsuz maddeler | Yanıcı malzemeler (ahşap, kağıt, yağ), indirgeyici ajanlar, kömür, kükürt, metal tozları, amonyum tuzları |
| Ayırma | Oksitleyiciler için özel alanda saklayın; yanıcı maddelerden ayrı tutun |
20. Özet Tablo – Tek Bakışta Temel Spesifikasyonlar
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Ürün Adı | Sodyum Nitrat (E251) |
| CAS Numarası | 7631-99-4 |
| EC Numarası | 231-554-3 |
| Moleküler Formül | NaNO₃ |
| Moleküler Ağırlık | 84,995 g/mol |
| Görünüm | Beyaz kristal toz/granül |
| Yoğunluk | 2,257 g/cm³ |
| Erime Noktası | 308°C |
| Kaynama Noktası | 380°C (bozunur) |
| pH (%5 çözelti) | 6,5–8,0 |
| Suda Çözünürlük (25°C) | 91,2 g/100 mL |
| Azot içeriği | %16,0 |
| Tayin (gıda sınıfı) | %99,0–100,5 |
| E Numarası | E251 |
| UN Numarası | 1498 |
| Tehlike Sınıfı | 5.1 (Oksitleyici madde) |
| Birincil Uygulamalar | Gübre (N kaynağı), gıda koruyucu/kürleme ajanı (E251), piroteknik, cam rafinasyonu, metalurji |
| GHS Sinyal Kelimesi | Tehlike (oksitleyici) |
| Zararlılık İfadeleri | H272, H302, H319 |
| Oral LD₅₀ (sıçan) | 3.230–4.500 mg/kg |
| Biyobozunabilirlik | Uygulanamaz (inorganik) |
| Raf Ömrü | 24–36 ay |
Bu TDS, ISO 11014-1 formatına uygun olarak hazırlanmış olup, tarım uzmanları, gıda teknologları, piroteknikçiler, cam üreticileri, metalurjistler, kimya mühendisleri ve satın alma profesyonelleri için tasarlanmıştır. Analiz Sertifikaları (CoA), Güvenlik Bilgi Formları (SDS) ve numune validasyon raporları talep üzerine temin edilebilir.
