Direkt Boyar Maddeler, Direct Dyestuff, Substantive Dyestuff

Direkt Boyar Maddeler, Direct Dyestuff, Substantive Dyestuff

Tanım

Direkt (substantif) boyar maddeler; suda çözünebilen, selüloz ve kolajen liflerini mordanlama veya başka bir işleme gerek olmadan doğrudan boyayabilen boyar madde sınıfıdır. İlk direkt boyar madde Kongo kırmızısıdır.

Özellikler

• Selülozik lifleri ön işlem gerektirmeden boyar.

• Bazik ve asit boyar maddelere göre selüloza karşı substantiviteleri fazladır.

• Flotteden direkt çektirilirler.

• İyi egalize olurlar, homojen boyama sağlarlar.

• Suda çözünürler, iyonlaşma nedeniyle anyonik karakterlidirler.

• Yaş haslıkları genellikle düşüktür, ancak yardımcı maddelerle artırılabilir.

• Bazılarının ışık haslıkları mükemmeldir (özellikle bakır kompleksleri).

• Kaynatma ve klor haslıkları düşüktür.

Avantajlar

• Ucuzdur.

• Suda çözünür.

• Boyama işlemi basittir.

• Kuvvetli pH değerleri gerekmez.

• Koyu renklerde iyi sonuç verir.

Dezavantajlar

• Düşük yaş haslığı.

• Bir kısmı kanserojen etki gösterebilir.

Selüloz ile Boyar Madde Arasındaki Bağlar

• H-köprüleri: Boyar madde fonksiyonel grupları (-NH2, -OH) ile selülozdaki -OH grupları arasında.

• Dipol etkileşimleri: Boyar madde polar grupları (-SO3Na) ile selüloz polar grupları arasında.

Yapı

• Çoğu disazo ve poliazo grubu taşıyan azo boyar maddelerdir.

• Ayrıca thiazol, ftalosiyanin, antrakinon yapısında da bulunur.

• Yapılarında suda çözünürlüğü sağlayan anyonik grup vardır.

Sınıflar

• A sınıfı: Kendi kendine egalize olabilen, iyi migrasyonlu, düşük yaş haslıklı.

• B sınıfı: Tuz ile kontrol edilebilen, migrasyonu düşük.

• C sınıfı: Sıcaklık ile kontrol edilebilen, tuza hassas, migrasyonu düşük.

Reçete Tanzimi

1. Tahmini reçete: Yeni renk için laborant farklı reçeteler dener, en yakın sonuç üzerinden geliştirme yapılır.

2. Hazır reçete: Daha önce uygulanmış renk arşivden bulunur.

Boyama Yöntemleri

• Çektirme yöntemi: En yaygın yöntem. Tuz ve sıcaklık kontrollü, egalize maddesi eklenebilir.

• HT yöntemi: Yüksek sıcaklığa dayanıklı direkt boyar maddeler seçilir. Amonyum sülfat koruyucu olarak kullanılabilir.

• Emdirme yöntemi: Substantivite yüksek olduğundan az uygulanır. En çok pad-roll yöntemi kullanılır.

Boyamayı Etkileyen Faktörler

• Afinite (substantivite)

• Çekim hızı

• Difüzyon

• Migrasyon

• Banyo oranı

• Sıcaklık

• Elektrolit ilavesi

• Yardımcı maddeler

• Boyama süresi

Boyama Banyosu

• pH: Nötr çözeltiler tercih edilir.

• Su: Yumuşak, sertliği giderilmiş olmalı.

• Tuz: Boyar maddenin lif ilgisini artırır, homojen dağılım sağlar.

• Soda (Na2CO3): Çözünürlüğü artırır, pH’ı ayarlar, bağ oluşumunu kolaylaştırır.

• Oksidasyon maddeleri: Boyar maddenin bozunmasını önler (ör. amonyum sülfat).

Boyama Sonrası Ard İşlemler

• Fiksatörler (katyonik maddeler): Yaş haslık artırılır.

• Reçine tipli fiksaj maddeleri: Lif üzerinde çözünürlüğü düşük kompleksler oluşturur.

• Durulama: Renk koyuluğuna göre soğuk ve sıcak durulamalar yapılır.