Hidroksilamin Sülfat, Hydroxylamine Sulfate, Hydroxylammonium Sulfate, Oxammonium Sulfate, Hydroxyazanium Sulfate, HAS, 10039-54-0

Hidroksilamin Sülfat, Hydroxylamine Sulfate, Hydroxylammonium Sulfate, Oxammonium Sulfate, Hydroxyazanium Sulfate, HAS, 10039-54-0

HİDROKSİLAMİN SÜLFAT (HAS)

Hidroksilamin Sülfat / Hidroksil Amonyum Sülfat / Hidroksilamonyum Sülfat / Oksamonyum Sülfat
CAS Numarası: 10039-54-0
EC Numarası: 233-118-8

1. KİMLİK BİLGİLERİ

2. FİZİKSEL ÖZELLİKLER

3. KİMYASAL ÖZELLİKLER

Reaksiyon Denklemleri:

Alkali ile Reaksiyon (Serbest Hidroksilamin Oluşumu - TEHLİKELİ):

text

(NH₂OH)₂·H₂SO₄ + 2 NaOH → 2 NH₂OH + Na₂SO₄ + 2 H₂O

Oksim Oluşumu (Aldehit/Keton ile):

R₂C=O + (NH₂OH)₂·H₂SO₄ → R₂C=N-OH + (NH₄)₂SO₄ + H₂O

Metal İyonu İndirgenmesi (Örnek: Gümüş):

2 Ag⁺ + 2 NH₂OH → 2 Ag⁰ + N₂ + 2 H₂O + 2 H⁺

4. ÜRETİM PROSESİ

5. MEVCUT FORMLAR VE SPESİFİKASYONLAR

Tipik Spesifikasyonlar (Teknik Kalite):

6. KULLANIM ALANLARI

6.1. Organik Sentezler ve Farmasötik Ara Maddeler

Kullanım Oranı: Reaksiyon stokiyometrisine bağlıdır; genellikle aldehit/keton başına 1.0-1.2 eşdeğer HAS

Örnek Reçete (Benzaldoksim Sentezi):

• 100 g benzaldehit

• 95 g hidroksilamin sülfat

• 250 mL su

• Yavaşça 80 g sodyum hidroksit çözeltisi (%40'lık) eklenir

• 0-5°C'de 2 saat reaksiyon

• Verim: >%90

6.2. Polimer ve Kauçuk Sanayii

Kullanım Oranı:

• Stiren-bütadien kauçukta (SBR) kısa durdurucu: monomer ağırlığına göre %0.05-0.2

• Renk sabitleyici/antioksidan olarak: %0.1-0.3 (katı kauçuk üzerinden)

Örnek Reçete (SBR Emülsiyon Polimerizasyonu Durdurucu Çözeltisi):

• %10'luk sulu HAS çözeltisi hazırlanır

• Lateks reaktör çıkışında %60-65 dönüşüme ulaştığında 100 kg kuru kauçuk başına 0.1-0.2 kg HAS (aktif) dozlanır

• pH 7-8 olacak şekilde seyreltik amonyak ile tamponlanabilir

6.3. Tekstil ve Elyaf

Kullanım Oranı: 1-3 g/L (banyo oranına göre), 40-60°C'de 20 dakika

Örnek Reçete (Peroksit Nötralizasyonu):

• 2 g/L HAS

• 0.5 g/L non-iyonik ıslatıcı

• pH 4.0-4.5 (asetik asit ile ayarlanır)

• Kumaş 50°C'de 15-20 dk işlem görür, ardından durulanır

6.4. Metal Yüzey İşlemleri ve Korozyon Önleme

Kullanım Oranı:

• Bakır parlatma/oksit temizleme banyosu: 5-15 g/L HAS + 20-50 g/L sülfürik asit

• Korozyon inhibitörü (kapalı devre soğutma suyu): 50-200 mg/L HAS (genellikle 1:1 oranında EDTA ile kombine edilir)

Örnek Reçete (Bakır Oksit Temizleme):

• 10 g/L HAS

• 30 mL/L derişik sülfürik asit

• 25°C'de 1-5 dakika daldırma

• Ardından bol su ile durulama

6.5. Fotoğraf ve Film Endüstrisi

Kullanım Oranı: Geliştirici çözeltilerde tipik 1-5 g/L seviyesinde

6.6. Zirai Kimyasallar ve İlaç Endüstrisi

Kullanım Oranı: Süreç spesifiktir; laboratuvar ölçekli çalışmalarda genellikle substrata göre 1-1.5 eşdeğer HAS

6.7. Enzim Reaktivasyonu ve Biyokimya

Kullanım Oranı: Tipik olarak 0.1-1 mM konsantrasyon aralığında çalışılır. Stok çözelti olarak 100 mM HAS hazırlanıp uygun tampon ile seyreltilir.

6.8. Su Arıtma ve Atık Su Yönetimi

Kullanım Oranı: Atık suyun oksidasyon-redüksiyon potansiyeline bağlı olarak 50-500 mg/L aralığında denenir

6.9. Sabun, Yağ Asitleri ve Kozmetik

Kullanım Oranı: %0.1-0.5 (toplam yağ asidi karışımına göre). Rafinasyon sırasında 60-80°C'de ilave edilir.

6.10. Roket Yakıtları ve Enerjik Malzemeler

Not: Ticari HAS doğrudan kullanılmaz, türevi olan hidroksilamonyum nitrat (HAN) formülasyonlara girer. HAS bu türevin üretiminde başlangıç maddesidir.

7. ALTERNATİF ÜRÜNLER VE KARŞILAŞTIRMA

Genel Değerlendirme: HAS, hem indirgeyici hem de nükleofilik aminohidroksi kaynağı olarak eşsiz bir yere sahiptir. Klorür toleransı olmayan reaksiyonlarda hidroklorürden üstündür; daha hafif indirgeyici gereken durumlarda sülfitlerden daha seçicidir; maliyet ve güvenlik açısından hidrazin türevlerine göre avantajlıdır.

8. DEPOLAMA VE KULLANIM

Kullanım Notları:

• Yavaşça soğuk veya ılık suya eklenmeli, asla sıcak suya ya da doğrudan alkali çözeltilere atılmamalıdır

• Çözünme sırasında hafif ısı açığa çıkar; karıştırarak ilave edilmelidir

• %25'in üzerindeki derişik çözeltilerin uzun süre bekletilmesi tavsiye edilmez (bozunmaya başlayabilir)

• Büyük miktarlar için patlamaya dayanıklı elektrik tesisatı ve sıcaklık izleme önerilir

• 120°C sonrası hızla bozunmaya başlar; 100°C altında çalışılması önerilir

• Kapalı sistemlerde basınç artışına karşı önlem alınmalıdır

9. GÜVENLİK VE SAĞLIK BİLGİLERİ (GHS SINIFLANDIRMASI)

10. ZARARLILIK İFADELERİ (H-CODES)

11. GÜVENLİK İFADELERİ (P-CODES)

12. TOKSİKOLOJİK BİLGİLER

Sağlık Etkileri:

13. İLK YARDIM ÖNLEMLERİ

14. YANGINLA MÜCADELE ÖNLEMLERİ

15. ÇEVRESEL BİLGİLER

16. TAŞIMA BİLGİLERİ

17. MEVZUAT BİLGİLERİ

18. DİĞER İSİMLER VE EŞ ANLAMLILAR

Veritabanı Tanımlayıcıları:

19. SIK SORULAN SORULAR (SSS)

S1. Hidroksilamin sülfat nasıl güvenli bir şekilde depolanır?

Serin, kuru, iyi havalandırılmış bir alanda, 25°C'nin altında, doğrudan güneş ışığından uzakta muhafaza edilmelidir. Alkaliler, kuvvetli oksitleyiciler, metal tozları ve yanıcı maddelerle birlikte depolanmamalıdır. Kapların sıkıca kapalı olması gerekir. Büyük miktarlar için patlamaya dayanıklı elektrik tesisatı ve sıcaklık izleme önerilir.

S2. Çözelti hazırlarken nelere dikkat edilmelidir?

Yavaşça soğuk veya ılık suya eklenmeli, asla sıcak suya ya da doğrudan alkali çözeltilere atılmamalıdır. Çözünme sırasında hafif ısı açığa çıkar; bu nedenle karıştırarak ilave edilmelidir. %25'in üzerindeki derişik çözeltilerin uzun süre bekletilmesi tavsiye edilmez, bozunmaya başlayabilir.

S3. Hangi malzemelerle uyumsuzdur?

Kuvvetli alkaliler (NaOH, KOH), kuvvetli oksitleyiciler (nitrik asit, peroksitler, perkloratlar, kloratlar), demir ve bakır tuzları, sıcak yüzeyler. Alkali ile temasında serbest hidroksilamin oluşur, bu bileşik oldukça kararsızdır ve patlayabilir.

S4. Atık olarak nasıl bertaraf edilmelidir?

Yerel yönetmeliklere uygun olarak kimyasal atık bertaraf tesisine gönderilmelidir. Seyreltik çözeltiler, asidik ortamda yavaşça sodyum hipoklorit veya hidrojen peroksit ile inert hale getirilebilir. Kanalizasyona direkt deşarj edilmemelidir.

S5. Deri ve göz ile temasında ne yapılmalı?

Deri temasında bol su ve sabunla yıkayın. Göz temasında en az 15 dakika süreyle göz kapağı açık şekilde bol su ile durulayın ve hemen tıbbi yardım alın. Hafif asidik karakteri ve indirgeyici doğası hassas dokularda tahrişe neden olabilir.

S6. Hidroksilamin sülfatın raf ömrü ne kadardır?

Tavsiye edilen depolama koşullarında, orijinal ambalajında açılmadığı sürece tipik raf ömrü 12-24 aydır. Zamanla hafifçe bozunarak sülfat asiditesi artabilir. Periyodik analizle saflık kontrolü yapılması önerilir.

S7. Neden hidroksilamin hidroklorür yerine sülfat tuzu tercih edilir?

Klorür iyonunun prosesi olumsuz etkilediği durumlarda (paslanmaz çelik korozyonu, klorür hassas katalizörler, farmasötik sentezde saflık gereklilikleri) HAS tercih edilir. Ayrıca genellikle hidroklorür tuzundan daha ekonomiktir.

S8. Hangi konsantrasyonda sulu çözelti hazırlamak idealdir?

Genel kullanım için %10-20'lik stok çözeltiler yaygındır. Daha derişik çözeltiler kısa sürede kullanılmalıdır. 20°C'de doygunluk sınırı yaklaşık %37'dir (58.7 g/100 mL), ancak bu konsantrasyonda çökelme ve viskozite sorunu olabilir.

S9. Isıtma gereken proseslerde maksimum sıcaklık nedir?

HAS, 120°C sonrası hızla bozunmaya başlar. Bu nedenle, uzun süreli ısıtma gereken işlemlerde 100°C altında çalışılması önerilir. Kapalı sistemlerde basınç artışına karşı önlem alınmalıdır.

S10. Analitik kimyada HAS'ın yeri nedir?

Aldehit ve ketonların kalitatif/kantitatif tayininde oksim oluşturma kapasitesinden yararlanılır. Ayrıca bazı metal iyonlarının (ör. gümüş, cıva) indirgenerek elementel hale getirilmesiyle gravimetrik tayinde kullanılır.

20. ÖZET VE ÖNEMLİ UYARILAR

ÖZET:

Hidroksilamin sülfat (HAS, (NH₂OH)₂·H₂SO₄, CAS 10039-54-0), beyaz, hafif higroskopik kristal katı formunda bir hidroksilamin tuzudur. Suda yüksek çözünürlüğe sahiptir (58.7 g/100 mL, 20°C) ve hafif asidik karakterdedir (%1 çözeltide pH ~3.6). Hem güçlü indirgeyici hem de nükleofilik aminohidroksi kaynağı olarak benzersiz bir kimyasal reaktiviteye sahiptir. Organik sentezlerde oksim, hidroksamik asit ve N-hidroksi ara ürünlerinin üretiminde; polimer ve kauçuk sanayinde kısa durdurucu ve antioksidan olarak; tekstilde peroksit nötralizasyonunda; metal yüzey işlemlerinde oksit giderme ve korozyon inhibisyonunda; zirai kimyasallar ve ilaç sentezinde ara ürün olarak yaygın şekilde kullanılır.

Temel Özellikler:

Başlıca Kullanım Alanları:

Temel Güvenlik Noktaları:

• TAHRİŞ EDİCİ: Cilt ve göz tahrişine neden olur (H315, H319)

• ALERJİK REAKSİYON: Alerjik cilt reaksiyonuna neden olabilir (H317)

• ZARARLIDIR: Yutulması ve solunması halinde zararlıdır (H302, H332)

• ÇEVRE TOKSİSİTESİ: Sucul yaşam için çok toksiktir (H400, H410)

• ALKALİLERLE PATLAMA RİSKİ: Alkalilerle temasında patlayıcı serbest hidroksilamin oluşur

• ISIL BOZUNMA: 120°C üzerinde bozunur, 138-177°C aralığında güçlü ekzotermik bozunma

• KKD KULLANIN: Eldiven, koruyucu gözlük, toz maskesi

• DEPOLAMA: 25°C altında, kuru, alkalilerden ve oksitleyicilerden uzak

ÖNEMLİ UYARILAR:

Alkali ile Reaksiyon (PATLAMA RİSKİ): Hidroksilamin sülfat, alkalilerle (NaOH, KOH) temas ettiğinde serbest hidroksilamin (NH₂OH) oluşturur. Serbest hidroksilamin oldukça kararsızdır ve patlayıcı reaksiyonlara yol açabilir. ASLA alkalilerle karıştırmayın veya alkali ortamda bulundurmayın.

Isıl Kararlılık: HAS, 120°C sonrası hızla bozunmaya başlar. 138-177°C aralığında güçlü ekzotermik bozunma gösterir. Bu nedenle, uzun süreli ısıtma gereken işlemlerde 100°C altında çalışılması önerilir. Kapalı sistemlerde basınç artışına karşı önlem alınmalıdır.

Metal İyonları ile Etkileşim: Demir, bakır gibi metal iyonları varlığında bozunma hızlanır. Metal ekipmanlarda korozyonu önlemek için paslanmaz çelik veya plastik kaplar tercih edilmelidir. Klorür hassasiyeti olan ortamlarda hidroklorür tuzu yerine HAS tercih edilir.

Oksim Sentezi: HAS, aldehit ve ketonlarla reaksiyona girerek oksim oluşturur. Bu reaksiyon, karbonil bileşiklerinin saflaştırılmasında ve türevlendirilmesinde yaygın olarak kullanılır. Reaksiyon stokiyometrisinde genellikle aldehit/keton başına 1.0-1.2 eşdeğer HAS kullanılır.

Kısa Durdurucu (Shortstopper): Emülsiyon polimerizasyonunda (özellikle SBR üretiminde), HAS radikal reaksiyonlarını sonlandırmak için etkili bir kısa durdurucudur. Polimerizasyon %60-65 dönüşüme ulaştığında dozlanır.

Peroksit Nötralizasyonu: Tekstil endüstrisinde, ağartma sonrası kumaşta kalan peroksit HAS ile nötralize edilir. Bu işlem, beyazlığın stabilizasyonunu sağlar ve ileri işlemlerde hasarı önler. Tipik şartlar: 2 g/L HAS, 50°C, 15-20 dakika.

Hidroksilamin Hidroklorür vs Sülfat: HAS, klorür iyonunun prosesi olumsuz etkilediği durumlarda (paslanmaz çelik korozyonu, klorür hassas katalizörler, farmasötik sentezde saflık gereklilikleri) hidroklorür tuzuna tercih edilir. Ayrıca genellikle daha ekonomiktir.

Hidrazine Güvenli Alternatif: HAS, hidrazin sülfata kıyasla çok daha güvenli bir indirgeyicidir. Hidrazin kanserojen şüphelisi ve uçucu buhar riski taşırken, HAS katı formda güvenli bir şekilde kullanılabilir. Ancak HAS, hidrazin kadar güçlü bir indirgeyici değildir; bu nedenle uygulamaya göre seçim yapılmalıdır.

Çözelti Hazırlama: HAS suda çözünürken hafif ısı açığa çıkar. Her zaman soğuk veya ılık suya yavaşça eklenmeli, sıcak suya veya doğrudan alkali çözeltilere atılmamalıdır. %25'in üzerindeki derişik çözeltilerin uzun süre bekletilmesi bozunmaya neden olabilir.

Klorürsüz İndirgeyici: HAS, klorür içermeyen bir indirgeyici ve hidroksil kaynağıdır. Bu özelliği, klorür hassasiyeti olan reaksiyonlarda (örneğin paslanmaz çelik reaktörlerde veya klorür duyarlı katalizörlerle) büyük avantaj sağlar.

Önemli Beyan: Bu Teknik Veri Sayfası (TDS) yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tam güvenlik, kullanım, depolama ve mevzuat uyumluluğu bilgileri için her zaman üretici/tedarikçi tarafından sağlanan resmi Güvenlik Bilgi Formu'na (SDS) başvurun. HAS ile çalışırken alkali temasından ve yüksek sıcaklıklardan şiddetle kaçınılmalıdır.